डोक्यात भुणभुणभुणारा मराठी भुंगा

डोक्यात भुणभुणभुणाऱ्या मराठी भुंग्याचे म्हणणे, असंख्य किस्से आणि मराठी कथा…


13 Comments

प्लॅन बी-४- वाघा बॉर्डर


वाघा बॉर्डर

 

वाघा, अमृतसर पासून साधारण ४०कि.मी. अंतरावर, भारत आणि पाकिस्तानच्या बॉर्डर वर वसलेले गाव. इथली बॉर्डर, तेथे संध्याकाळी होणारी परेड फार प्रसिद्ध आहे वगैरे ऐकून होतो. पण कधी ह्या भागात येण्याचा योग आला नव्हता. आमचे काश्मीर दर्शन हुकले आणि योगायोगाने हि संधी चालून आली. अर्थात खरं सांगायचं तर मला फारशी उत्सुकता नव्हती, आता आलोच आहोत तर बघू असाच काहीसा विचार डोक्यात होता.

सकाळी हॉटेल मधून चेक-आउट करून सुवर्ण मंदिराला भेट दिली.  तेथून अगदी जवळच असलेली ‘जालियानवाला बाग’ सुद्धा पाहिली. अर्थात ह्या दोन्ही बद्दल नंतर कधीतरी सावकाशित लिहीन.

ऊन प्रचंडच तापले होते. हिमाचल प्रदेशच्या थंडीतून इथे आल्यानंतर हे ऊन अधिकच भाजून काढत होते. सुवर्ण मंदिराच्या परिसरात ठिकठिकाणी मिळणाऱ्या थंडगार लस्सीचे २-३ ग्लास पोटात ढकलले आणि वाघा बॉर्डरकडे प्रयाण केले.

संध्याकाळची ती परेड साधारणपणे ५ वाजता सुरु होते, पण पुढे जागा मिळवायची असेल तर लवकर जाणे मस्ट, त्यामुळे १ वाजताच निघालो. पोहोचेस्तोवर २ वाजलेच. पोहोचलो तेंव्हा आधीच गर्दी उसळली होती. पटापटा रांगेत लागलो. सेक्युरीटी चेक्स वगैरे पार करून मुख्य स्टेडीयमपाशी पोहोचलो. नशिबाने पुढची जागा शिल्लक होती, पण त्याला कारणही तसेच होते. पुढचा सर्व भाग कडक उन्हामध्ये होता. जून महिन्यातले, अमृतसरचे, ३ वाजताचे ऊन ज्याने अनुभवलंय तोच जाणे. बसायच्या पायऱ्याही भयंकर तापल्या होत्या, बसणं अशक्यच होतं. कडक्क ऊन अगदीच डोक्यावर होतं. सॉल्लिड म्हणजे सॉल्लीडच गरम होत होते. काही वेळ कसाबसा काढला खरा पण बरोबरची पोरं कुरकुर करायला लागली. अश्यातच समोरच्या स्टेडीयम मधील एक मुलगी उन्हामुळे चक्कर येऊन पडली. तिचे बाबा तिला घेऊन धावत धावतच बाहेर पळाले. अधिक धोका पत्करणे मूर्खपणाचे होते. मलापण ते ऊन सहनच होत नव्हते. मी मुलांना घेऊन बाहेर जातो, तुम्ही ती परेड बघून बाहेर या असं सुचवले देखील. पण आता आलाच आहेस इथपर्यंत तर हे चुकवू नको असे बरोबरच्यानी सुचवले. शेवटी काही महिला मंडळी मुलांना घेऊन थोड्या सावलीच्या ठिकाणी जाऊन बसल्या. एव्हाना मी एक टोपी आणि छत्री मिळवली होती. बरोबरच रुमाल बिसलेरी पाण्याने ओला करून डोक्यावर टाकला, पण उन्हाची काहिली काही केल्या कमी होतंच नव्हती. वाटत होतं, सगळं सोडून जावं निघून इथून.

घड्याळाचा काटा अत्यंत संथ वेगाने पुढे सरकत होता. बघता बघता सर्व स्टेडियम पूर्ण भरून गेलं. हाकेच्या अंतरावर भारताचे गेट होते आणि पलीकडे पाकिस्तान.

 

अक्षरशः क्षण आणि क्षण मोजून काढत होतो. आपल्या बाजूला हजाराच्या वरती लोक जमली होती. काही व्ही.आय.पी. मंडळी अगदी गेटच्या जवळ उभं राहून तेथील सैनिकांकरवी आपले ग्रुप फोटो काढून घेत होते. इतका राग आला होता त्यांचा… असो.

पाकिस्तानच्या बाजूला फार-तर-फार २०-३० लोक जमली होती. उगाचंच मोबाईलचा टॉर्च चालू करून तिकडून सगळ्यांना हात करत बसले होते येडे.

ते दोन भयंकर तास शेवटी कसे बसे सरले. रस्त्यावरची गर्दी एव्हाना पांगली होती, सर्वजण आपल्या जागेवर बसले होते. लोकांना माईक वरून सूचना दिल्या जात होत्या.

थोड्याच वेळात स्पीकर वर देशभक्तीपर गीतं लागली आणि अंगात जणू स्फुरण चढले.

“रंग दे बसंती चोला” गाणं सुरु झालं आणि पब्लिकने एकच आवाज केला, प्रचंड जल्लोष, इतका कि पाकिस्तानच्या बाजूचे लोक सुद्धा बहिरे झाले असतील.
“सुनो गौर से दुनियावलो, सबसे आज होंगे हिंदोस्तानी” गाण्याने अंगावर शहारे आणले.

प्रेक्षांतील महिलांना रस्त्यावर येऊन नृत्य करण्याची मुभा देण्यात आली आणि एक एक करत बरीच गर्दी जमा झाली. त्या नृत्यामध्ये जोश होता, उल्हास होता, अभिमान होता, स्वातंत्र्य होते.

पाकिस्तानच्या बाजूला अजूनही रस्त्यावर शुकशुकाटच होता. त्या बाजूलाही काही गाणी सुरु होती इतकंच.

आपल्या बाजूचे नृत्य जणू एका लग्नाला आलेल्या वरातीसारखं वाटतं होते. कोण कुठल्या गावचे, कुठल्या प्रांताचे, पण सर्व एकरूप होऊन नाचत होते.

सैनिकांनी मग त्यांना भारतीय ध्वज दिला आणि तो ध्वज घेऊन साधारण त्या गेट पर्यंत धावत जाऊन यायची मुभा दिली.

“आईशप्पथ काय नशीब आहे राव…” नकळत डोक्यात विचार येऊन गेला

एक मारवाडी आज्जी, डोक्यावरून घुंगट घेऊन हातात भारताचा ध्वज घेऊन धावत गेल्या तेंव्हा अख्ख स्टेडियम किंचाळत होतं.

वाटलं किती स्वातंत्र्य आहे आपल्याला. कुणाला बंधन नाही कशाचं. हेवा वाटावा असा आपला देश, आपली संस्कृती आहे. हळूहळू महिलांबरोबर छोट्या मुलांनासुद्धा त्यात सामील केले गेले. मी पण माझ्या मुलाला पाठवून दिले.  Moment of a lifetime it was.

थोड्यावेळाने सैनिकांनी पुन्हा रस्ता मोकळा केला. आता मुख्य परेडची वेळ झाली होती. उपकार करण्याइतपत सूर्याची दाहकता थोडी कमी झाली होती, जोडीला थोडे वारे सुटल्याने बरंच बरं वाटत होते.

काही वेळातच परेड सुरु झाली. डोक्याला काळं फडकं बांधलेले दोन तरणेबांड जवान ताड-ताड पावलं टाकत अगदी त्या गेटच्या जवळ गेले.

साला, काय ऍटिट्यूड होता त्यांचा, काय माज होता, त्यांच्या चालण्यात. जणू परवानगी दिली तर आत्ता गेट ओलांडून पाकिस्तान मध्ये घुसतील आणि एकेकाचा खात्मा करतील.

मागोमाग, बी.एस.फ.च्या दोन महिला सैनिक संचालन करत गेट पर्यंत गेल्या. काय वय असेल त्यांचं? २२? २५? पण काय तडफ होती त्याच्या देहबोलीत, काय आत्मविश्वास होता त्यांच्या चेहऱ्यावर. आणि आपण? आपण काय होतो? काय करत होतो २२-२५चे असताना?

पाठोपाठ बी.एस.फ.च्या सैनिकांची एक तुकडी संचालन करत गेली आणि ‘भारत माता कि जय’, ‘वंदे मातरम’ ने स्टेडियम निनादून गेले. त्याबाजूला सुद्धा एव्हाना काही कार्यक्रम सुरु होते, पण मला खात्री आहे, भारतीयांच्या ह्या आवाजात, त्यांचे बोलणे सुद्धा त्यांना ऐकू गेलं नसेल.

ह्या सगळी परेडचे सूत्र संचालन करणारा सफेद ती-शर्ट-पॅन्ट वेशातील सैनिक लोकांना माईक वरून उचकवत होता. आणि त्याबरोबर जल्लोष क्षणा-क्षणाला वाढतच होता.

 

ओरडून ओरडून घसा कोरडा पडला होता. भावनांचे इतके विचित्र मिश्रण मनामध्ये झाले होते, देशाबद्दल इतकी अभिमानाची भावना मनामध्ये निर्माण झाली होती कि त्याचे शब्दात वर्णन करणे केवळ अशक्यच. नकळत डोळ्यात अश्रू जमा झाले होते, खूप जोरात ओरडायची इच्छा होती, पण शब्दच फुटत नव्हते, जणू कंठ दाटून आला होता.

फोटो अनेक काढले, पण तेथील अनुभव कुठल्याही फोटोला १% पण न्याय देऊ शकत नाहीए हे खरं.

गेट उघडले गेले आणि दोन्ही बाजूचे सैनिक ताड-ताड पावलं टाकत एकमेकांना सामोरे गेले. जोरदार शक्ती प्रदर्शन झाले. त्याबाजूचे सैनिक ढोल-बिल घेऊन आले होते वाजवायला, आपल्या बाजूला हजारो लोक असताना त्याची गरजच नव्हती. साउंड-लेव्हल ची मर्यादा कित्तेक पटीने ओलांडली गेली होती. सर्वांच्या अंगात जणू एक अदृश्य शक्ती संचारली होती. अंगावर क्षणा-क्षणाला रोमांच फुलत होते.

तासाभराचा तो कार्यक्रम केवळ अवर्णनीय होता. प्रत्येकाने आयुष्यात एकदा तरी बघावाच… बघायलाच पाहिजे असा.

कार्यक्रमाच्या शेवटी दोन्ही बाजूचे सैनिक आपले आपले ध्वज खाली उतरवतात आणि मगच परेड संपते.

कार्यक्रम संपला आणि बहुदा लोकांमधली देशभक्ती पण संपली. प्रचंड गर्दी उसळली, जाण्यासाठी एकच घाई. सर्वत्र रिकाम्या पाण्याच्या बाटल्या, खाद्य पदार्थांचे प्लॅस्टिक रैपर्सचा खच पडला होता. कुणाला असे वाटले नाही कि निदान इथे तरी कचरा करू नये. ठिकठिकाणी कचरा गोळा करण्यासाठी रिकामे पिंप ठेवले होते, पण इतके कष्ट घेतो कोण?

 

ज्यांना जागा मिळाली नाही अशी अनेक शेकडो लोक बाहेर उभी होती, जी ह्या आनंदाला मुकली होती. सर्व स्टेडियम रिकामे झाल्यावर त्यांना आतमध्ये सोडतात. तेव्हढाच काय तो त्यांना आनंद.

बाहेर आलो तर अजून एक बाई नुकतीच चक्कर येऊन पडली होती. तिला बर्फ लाव, तोंडावर पाणी मार वगैरे चालू होते.

“लाहोर २२ कि.मी” दर्शवणारा पांढरा-पिवळा माईलस्टोन दगड फोटोसाठी गर्दी जमवत होता.

तेथूनच पलीकडे पाकिस्तानची बॉर्डर दिसत होती. खालच्या फोटोत त्या झाडाच्या मागे जे काटेरी कुंपण दिसतेय तीच ती पाकिस्तानची बॉर्डर. दुसऱ्या बाजूने बहुदा आयात-निर्यात करण्यासाठी जाणारे ट्रक्स जातील असा रस्ता दिसत होता.

 

 

वाहन तळाकडे जाताना वाटेत डीजे लागला होता. तरुणाई बेभान होऊन नाचण्यात गुंग होती. आश्चर्य म्हणजे मध्येच त्याने आपले “सैराट” मधले “झिंग झिंग झिंगाट” लावले. महाराष्ट्रापासून इतके दूर, बॉर्डरवर आपले मराठी गाणे ऐकून भारी वाटले.

अख्या ट्रिप मधला मला वाटतं “वाघा-बॉर्डर”चा अनुभव सगळ्यात भन्नाट होता. आयुष्यात विसरू नये, विसरू शकणारच नाही असा.

त्या दोन तासाच्या उन्हात आम्ही वेडे-पिसे झालो होतो, आणि आपले सैनिक आयुष्य घालवता अश्या extreme ठिकाणी.

काय हालत होत असेल त्यांची राजस्थानच्या वाळवंटात? काय होत असेल त्यांचं हाडं गोठवणाऱ्या सियाचीनच्या थंडीत?
कधी कुठून गोळी येईल आणि काळजाचा, डोक्याचा वेध घेईल ह्याचा नेम नाही. तरीही तीच तडफ, तीच निर्भयता, तीच देशभक्ती कशी ठिकवून ठेवत असतील हि लोक? कसल्या रक्ता-मांसाची बनलेली असतात ही?

नेहमी जाणीव असतेच, पण आज खूप जास्त प्रकर्षाने झाली कि आपण किती सुखी आहोत, किती सुरक्षित आहोत. केवळ देशासाठी आपलं आयुष्य पणाला लावणाऱ्या ह्या निर्भीड सैनिकांमुळेच.

सलाम तुम्हाला अगदी … अगदी मनापासून.

Advertisements


37 Comments

पाठलाग – (भाग- ६)


भाग ५ पासुन पुढे>>

सेकंदामागुन सेकंद, मिनीटा मागुन मिनीट जात होती पण युसुफचा काहीच पत्ता नव्हता. दिपकची चलबिचल वाढत चालली होती. इतकं अस्वस्थ, इतकं हतबल त्याला यापुर्वी कधीच वाटले नव्हते. पिंजर्‍यात ठेवलेल्या

एखाद्या हिंस्त्रपशुसारखा तो इकडुन तिकडे येरझार्‍या घालत होता. इतक्यात त्याला बाहेर हालचाल जाणवली.

दिपक सावध झाला. हळुवारपणे त्याच्या कोठडीच्या कुलुपात एक किल्ली सरकवली गेली होती आणि अत्यंत सावकाशपणे ती किल्ली फिरवुन दरवाजा उघडण्याचा प्रयत्न होत होता. थोडावेळ खुटपुट झाल्यावर एकदाचे

ते दार उघडले गेले. दारामध्ये युसुफ उभा होता.

युसुफला बघताच दिपकचा जिव भांड्यात पडला.

“चल लवकर..”, युसुफ म्हणाला..

क्षणाचाही विलंब न करता दिपक बाहेर पडला. व्हरांड्यात युसुफच्या मागे अजुन एक कैदी उभा होता. तो ‘इस्माईल शेख’ असावा हे दिपकने ताडले. त्याला पहाताच दिपकची मस्तकाची शिर ताणली गेली. शेवटी काही झालं तरीही तो एक टेररीस्ट होता, एका माफीयाचा भाऊ.. एक देशद्रोही.

युसुफने दिपकच्या चेहर्‍यावरील भाव हेरले तसा तो म्हणाला.. “चला लवकर चला, आपल्याकडे फार वेळ नाहीये.. आधी भटारखाना…”

पुढे युसुफ, त्याच्यामागे इस्माईल आणि सगळ्यात शेवटी दिपक. व्हरांड्यातील अंधाराचा फायदा घेउन तिघं जण एका मागोमाग एक जात होते. लपत छपत सर्वजण शेवटी एकदाचे सर्वजण भटारखान्यात पोहोचले.

युसुफने खिश्यातुन रॅटकिलच्या गोळ्या आणि एका छोट्या बाटलीत भरलेले फिनाईल काढले. इस्माईलने एव्हाना चिकनचे काही पिसेस पातेल्यात काढुन ठेवले होते. युसुफने त्या गोळ्या बारीक बारीक करुन त्या पिसेसवर टाकल्या आणि त्यावर फिनाईल होतले व ते सर्व मिश्रण एकजिव केले.

“युसुफ.. पण हे पिसेस त्या कुत्र्यांना देणार कसे… आधीच त्या चिकनचा वास आणि त्यात आपला अनोळखी वास.. ती कुत्री सतर्क होऊन लगेच आपल्याकडे धाव घेतील…”, दिपकने शंका उपस्थीत केली.
“नाही आपण त्यांच्या जवळ नाही जायचे. आपल्याला अंधारातच हे खाद्य फेकावे लागेल.. दुसरा पर्याय नाहीये…”, युसुफ म्हणाला.

तिघंही जणं ते पातेलं घेउन अंगणात आले. दिपकला जणु आपण नग्न होऊन चालले आहोत असंच वाटत होतं. सर्व बाजुने मोकळं पटांगण होतं. कुणाचीही नजर पडली असती तरी त्यांना हे तिघं जण सहज दिसले असते. लपायला काहीच जागा नव्हती.

झपझप चालत तिघंही कुत्र्यांच्या पिंजर्‍याजवळ पोहोचले. पिंजरा रिकामाच होता ह्याचाच अर्थ ती कुत्री त्यांच काम करत होती.

“दहा कुत्री आहेत एकुण..”, युसुफ हळुच कुजबुजला.. “कुत्री कसली..कोल्हेच ते.. एक कुत्र आपल्या तिघांना भारी पडेल….”
“युसुफ भाय.. जो भी करना है.. जल्दी करो.. मुझे साला ये मामु लोग, और कुत्ता लोगोंसे बहोत डर लगताय..”, इस्माईल पहील्यांदाच बोलला. त्याचा आवाज फार जड होता आणि बोलताना त्याला धाप लागत होती.

युसुफने एकदा मान डोलावली आणि मग एक चिकन पिस घेऊन जोरात अंधारात दुरवर भिरकावला..

दुरवर कुठेतरी धप्प असा आवाज आला आणि परत शांतता…. कसलीच हालचाल जाणवत नव्हती..

युसुफने अजुन एक पिस उचलला आणि आधी फेकला होता त्याच्यापासुन थोडा लांब अजुन एक पिस भिरकावला.. आणि परत अजुन एक करत करत साधारण वेगवेगळ्या दिशेने ते तुकडे फेकुन दिले. आता वाट बघण्याशिवाय त्यांच्या हातात काहीच उरले नव्हते.

प्राण कानात आणुन तिघेही जण हालचालींचा अंदाज घेऊ लागले.

इस्माईल काहीतरी बोलणार एव्हढ्यात दिपकने त्याला खुणेनेच शांत केले आणि दुरवर कुठेतरी तो बोट दाखवु लागला.

दुरवरुन कुत्र्यांच्या गुरगुरीचा आवाज ऐकु येत होता. मधुनच चमकुन जाणार्‍या दिव्यांच्या प्रकाशात कुत्र्यांच्या सावल्या आणि त्यांच्या भांडणात उडणारी धुळ दिसत होती. मच्चक.. मच्चक्क आवाज करत ते चिकनचे तुकडे गपागप ओरबाडुन खात होते.

युसुफने आपले दोन्ही हात पुढे केले आणि इस्माईल आणि दिपकने हळुवारपणे त्याला एक एक टाळी दिली.

“दस्स मिनीट और..”, युसुफ इस्माईलकडे पहात बोलला..

हळुहळु कुत्र्यांच्या गुरगुरीचा आवाज कमी होत गेला आणि काही वेळाने पुर्ण शांतता झाली. परंतु धोका पत्करण्यात अर्थ नव्हता. तिघंही जण पुढची १० मिनीटं कानोसा घेत बसुन राहीले परंतु कुत्र्यांच्या हालचालीचा कोणताही आवाज आला नाही.

“चलो… शो टाईम..”, पुन्हा माघारी वळत युसुफ म्हणाला..

तिघंही सरपटत पुन्हा इमारतीत आणि तेथुन भटारखान्यात आले. पुढची १० मिनीटांत तिघांनीही मिळेल ते खाण्याचं सामान पिशव्यांमध्ये भरुन घेतले आणि मोर्चा सिलेंडर्सकडे वळवला.

सिलेंडर्स पुर्ण भरलेले होते त्यामुळे ते आवाज न करता ओढत न्हेण्याची कसरतीत काही क्षणांतच तिघांची दमछाक झाली. घामाने निथळत तिघंही जण पुन्हा पुर्वीच्या ठिकाणी येऊन पोहोचले. तेथुन काही पावलांवरुन पुढे स्पॉटलाईटच्या प्रकाशाचा झोत येत होता. मनोर्‍यांवर बंदुक घेऊन उभे असलेल्या पोलिसांची करडी नजर त्या उजळलेल्या प्रकाशातुन फिरत होती.

“युसुफ..”, दिपक हळु आवाजात म्हणाला.. “दोन प्रकाशांमध्ये फक्त ५ सेकंदांचा डिले आहे. इतक्या कमी वेळात एका सेक्शनमधुन दुसर्‍या सेक्शनमध्ये जायचे.. थोडे अवघड वाटतय…”

“फक्त ५ सेकंद.. तु वेळ नक्की मोजली आहेस?”, युसुफ..
“येस्स..नक्की.. पाहीजे तर परत मोजु..”, दिपक

दिपक आणि युसुफने पुन्हा एकवार वेळ मोजली.. जेमतेम ५ सेकंद होत होते.

“मग आता?”, युसुफ

“मला वाटतं, आपल्याला सिलेंडर्समधला गॅस थोडा कमी करावा लागेल. पुर्ण भरलेले असल्याने हे फारच जड आहेत..”, दिपक

“पण गॅस कमी करुन, आपल्याला तो कमी पडला तर? भिंत फुटलीच नाही तर?”, युसुफ..
“पुढचं पुढे, पण आत्ता हे नक्की आहे की हे जड सिलेंडर्स आपण तेथपर्यंत न्हेऊ शकणार नाही..”, दिपक

युसुफने काही क्षण तो सिलेंडर उचलुन पाहीला आणि मग त्याने होकारार्थी मान डोलावली.

तिघांनीही सिलेंडर्सवरचा नॉब हलवुन लुज केला आणि त्यातुन गॅस बाहेर जाऊ लागला.

पाच-एक मिनीटांनंतर तिघांनीही सिलेंडर्स बंद केले. दिपकने एकदा सिलेंडर उचलुन बघीतला आणि मग त्याने समाधानदर्शक मान डोलावली.

“ऑन अ काऊंट ऑफ़ फ़ाइव्ह….वन.. टु.. थ्री.. फ़ोर.. फाईव्ह.. गो..”

तिघांनीही आपले सिलेंडर्स उचलले आणि काही काळापुरत्या निर्माण झालेल्या अंधारातुन ते पुढे सरकले.

“१..२..३..४..५.. स्टॉप..”, दिपकने सगळ्यांना थांबायला सांगीतले.

प्रखर प्रकाशाचा एक झोत तिघांच्या अगदी जवळुन निघुन गेला. तिघांनीही पुन्हा एक दीर्घ श्वास घेतला आणि सिलेंडर्स उचलुन पुढच्या अंधार्‍या भागाकडे धाव घेतली. हळु हळु करत तिघं जण पुढे सरकत होते. तिघांनाही चांगलाच दम लागला होता, पण इस्माईल.. तो तर अक्षरशः धापा टाकत होता..

“युसुफ भाय.. मै अब और नही उठा सकता…”

दिव्याचा प्रखर प्रकाश तिघांच्या जवलुन निघुन गेला.. त्या मंद प्रकाशात इस्माईलचा घामेजलेला चेहरा दोघांनी पाहीला. त्याला श्वास पुरत नव्हता. नाका-तोंडाने तो जोरजोरात श्वाछोत्वास करत होता.

“नाही म्हणजे??”, दिपकने विचारले…
“मुझे.. हाय बि.पी. है.. मैने इसे और उठाके चला तो मेरा दिल फट जायेगा.. और नही चल पाऊंगा मै..”
“अरे पण हे आधी सांगायचं ना… आपण तुझा सिलेंडर घेतला नसता आणि आमचे सिलेंडर्स फुल्ल ठेवले असते..”, युसुफ

“युसुफ.. आपले सिलेंडर्स अर्धे आहेत.. भिंत फोडायला हे नक्कीच खुप कमी आहेत.. आपल्या दोघांनाच त्याचा सिलेंडर न्हावा लागेल..”, दिपक

“पण कसा? आपली काय कमी दमछाक झाली आहे का? एक न्हेतानाच इतका त्रास, दोन कसे न्हेऊ शकु?”, युसुफ

“हे बघ.. आपण त्याच्या सिलेंडर आत्ता इथेच ठेवुन एक सेक्शन पुढे जायचे.. मग आळीपाळीने दोघांपैकी एकाने मागे येऊन त्याचा सिलेंडर घेऊन परत पुढे यायचे.. मग परत एक सिलेंडर मागे ठेवुन नेक्स्ट सेक्शन.. परत एकाने मागे.. असंच करावं लागेल..”, दिपक

“पण वेळ खुप जाईल.. आत्ताच माझ्या हिशोबाने ३.३० वाजत आले असतील. आपल्याला उजाडायच्या आतच जंगलात शिरावे लागेल..”, युसुफ

“पर्याय नाहीये दुसरा.. लेट्स गो..”, दिपक

आणि अश्या रीतीने तिघं जण पुढं मागं.. पुढं मागं करत करत एक एक टप्पा ओलांडत जाऊ लागले. मिट्ट काळोखात पुढे काय आहे, भिंत अजुन किती दुर आहे ह्याचा काहीच अंदाज येत नव्हता. क्षणभरासाठी का होईना प्रकाशझोत जवळुन गेला की छातील चर्र होत असे. कधी कुठुन पोलिसाची गोळी येऊन छातीचा वेध घेईल हीच भिती मनात बाळगत तिघांचा प्रवास सुरु होता.

अखेर अथक प्रयत्नांनंतर तिघंही जण भिंतीपाशी येऊन पोहोचले. सिलेंडर्स खाली ठेवुन तिघही जण भिंतीच्या कोपर्‍यात मट्कन बसले. शारीरीक आणि मानसिक कसोटी पहाणारा हा तासाभराचा प्रवास चांगलाच दमछाक करणारा होता. विश्रांती अत्यावश्यक होती, परंतु वेळ जास्ती नव्हता.

दम खाता खाताच युसुफने खिश्यातुन कपड्यांचे एक मोठ्ठे भेंडोळे काढले आणि इस्माईलकडे दिले. बहुतांश कपडे हे कैद्यांचे होते तर काही सटर-फटर फडकी होती.
तिघांमध्ये इस्माईलच त्यातल्या त्यात कमी दमलेला होता कारण त्याच्याकडे सिलेंडर नव्हता. त्याने ते कपडे एकमेकांमध्ये गाठ मारुन बांधायला सुरुवात केली. थोड्याच वेळात त्याची एक मोठ्ठी लंबुळकी शेपटासारखी दोरी तयार झाली. त्याने तिन्ही सिलेंडर्स एकत्र ठेवले, त्याच्या टोकाला ह्या दोरीचे एक टोक बांधले आणि युसुफकडे पाहुन थम्ब्स अप केले.

युसुफ आणि दिपक लगेच जागेवरुन उठले आणि त्या दोरीचे दुसरे टोक घेउन भिंतीच्या आधाराने लांब जाऊन उभे राहीले. मागोमाग इस्माईलही त्यांच्याबरोबर जाऊन थांबला.

“धिस इज इट…”, दिपक म्हणाला.. तसे युसुफने खिश्यातुन काड्यापेटी काढली आणि एक काडी पेटवुन कपड्यांच्या त्या दोरीला लावली.

कपडे पेटत पेटत पुढे जाउ लागले तसे तिघंही अजुन थोडे लांब सरकले आणि कान झाकुन डोकं गुडघ्यात घालुन बसुन राहीले. कपडे पेटत पेटत सिलेंडर्सच्या दिशेने जात होते. तिघांनीही कान घट्ट झाकुन घेतले. ‘सुर्र..सुर्र’ आवाज करत आग सिलेंडर्सच्या जवळ पोहोचली आणि काही क्षणातच ‘धडाम्म’ असा आवाज आला. प्रकाशाचा आणि धुराचा एक लोळ हवेत उसळला. भिंतीचा काही भाग नक्कीच तुटला होता कारण सिमेंट आणि विटांचे तुकडे तिघांच्या अंगावर येउन आदळले होते.

विजेच्या वेगाने तिघेही जण उठले आणि भिंतीकडे धावले.

त्या मोठ्या धमाक्याने सगळेच जागे झाले होते. पहीले काही क्षण काय झाले हे शोधण्यात गेल्यानंतर त्यांना कारण उमगायला वेळ लागला नाही. जेथे विस्फोट झाला होता त्या दिशेने अजुनही धुर निघत होता. क्षणार्धात धोक्याचे सायरन वाजु लागले. शिट्या वाजवत पोलिसांनी त्या दिशेने धाव घेतली.

तिघंही जण्ं एव्हाना भिंतीजवळ पोहोचले होते. तिघांनीही भिंत पाहीली आणि त्यांना एक धक्का बसला. त्यांच्या दृष्टीने भिंतीला एखादे खिंडार पडलेले असणे अपेक्षीत होते, पण वास्तवदर्शी भिंतीचा वरवरचा थर निघाला होता आणि आतील विटा दिसत होत्या.

तुरुंगाच्या इमारतीत होणारी हालचाल त्यांना दिसत होती. सायरनचा आणि शिट्यांचा आवाज त्यांच्या कानावर येत होता. हातावर हात धरुन बसण्यात अर्थ नव्हता. तिघांनीही तत्परतेने लाथा मारुन उरलेली भिंत पाडायला सुरुवात केली. पहीले काही आघात सहन केल्यावर डचमळीत झालेली भिंत पडायला सुरुवात झाली. परंतु ह्यात वेळ जात होता. धावत येणार्‍या पोलिसांनी एव्हाना गोळीबार सुरु केला होता. त्या गोळ्या त्यांच्यापासुन काही अंतरावर येऊन पडत होत्या. फार वेळ हातात नव्हता. काही क्षणातच ते पोलिस जवळ येतील आणि त्यांच्या गोळ्या तिघांपैकी कुणाच्या अंगात घुसण्याची शक्यता होती.

तिघांनीही आपला जोर आणि वेग वाढवला. भिंतीत निर्माण झालेल्या फटींमधुन आता तिघांनीही विटा ओढुन काढायला सुरुवात केली आणि काही क्षणातच कसेबसे जाता येईल इतपत खिंडार निर्माण झाले. तिघंही पट्कन त्यात घुसुन बाहेर पडले आणि त्यांनी जंगलाच्या दिशेने धाव घेतली. पोलिसांच्या शिट्यांचा आवाज जवळ जवळ येत चालला होता. पोलिस भिंतीतुन बाहेर पडायला सुरुवात झाली तेंव्हा तिघंजण सुरुवातीच्या विरळ जंगला शिरले होते.

पहाट व्हायला सुरुवात झाली होती आणि वातावरणात मंद प्रकाश पसरला होता.

“आपण तिघंही वेगवेगळ्या दिश्यांनी जाऊ या, त्यामुळे एकाच दिशेने येण्याऐवजी पोलिस तिन दिश्यांमध्ये विभागले जातील”, दिपक म्हणाला..

“नको नको.. आपण एकत्रच राहु.. पोलिसांचा एकत्रीत मुकाबला करता येईल..”, इस्माईल..

“नाही.. दिपक म्हणतो ते बरोबर आहे.. एकत्र रहाण्यात धोका आहे..”, युसुफ

इस्माईलने काहीश्या नाराजीनेच दोघांकडेच बघीतले. इकटे रहाण्याच्या विचारानेच त्याला घाम फुटला होता पण त्याच्याकडे दुसरा पर्याय नव्हता.

पोलिसांचा आवाज जवळ जवळ येत होता. अंधारात तिर मारल्याप्रमाणे ते कुठेही बेछुट गोळीबार करत होते.

दिपकने कुणाकडेही लक्ष न देता अंधारात धाव घेतली. युसुफ आणि इस्माईलही मिळेल त्या वाटेने धावत सुटले.

दिपकचा अंदाज बरोबर होता. तिघंही वेगवेगळ्या दिशेने गेल्यामुळे पोलिस काही क्षण गोंधळले आणि मग तिन गट करुन तिघंही त्यांच्या मागे धावले.

दिपक वेडा-वाकडा कसाही धावत सुटला होता. परंतु त्याला फायदा होता त्याच्या सैनिकी ट्रेनिंगचा. मोकळ्या जागा शक्यतो टाळत तो झुडपांच्या आणि दाट झाडीच्या आधाराने वेगाने धावत होता. परंतु तेथे तैनात असलेले पोलिससुध्दा मुरलेले होते. त्याच भागातले असल्याने त्यांना तेथील परीस्थीतीचा अंदाज होता. दिपक आणि त्याच्या मागे असलेल्या पोलिसांमधील अंतर वेगाने कमी होत होते.

दिपकने एका घनदाट झाडीची जागा पाहुन त्या झुडुपात उडी घेतली आणि तेथेच आडोश्याने तो लपुन राहीला. त्याला त्या झुडुपांच्या आडुन दुर अंतरावर खाकी वर्दीतील एक पोलिस दिसत होता. दिपक त्याच्या नजरेआड झाला तसा त्याचा धावण्याचा वेग मंदावला. तो आता हळु हळु चालत चालत दिपक लपला होता त्या दिशेने येत होता.

दिपक श्वास रोखुन कसलीही हालचाल न करता गप्प बसुन त्याची हालचाल टिपत होता.

तो पोलिस सावध पवित्र्यात हातातील बंदुक रोखुन धरत पुढे पुढे सरकत होता.

दिपकच्या कपाळावर घर्मबिंदु जमा झाले होते. त्या पोलिसाला जरा जरी संशय आला असता तरी अंदाजाने का होईना त्याने दिपकच्या दिशेने गोळीबार करायला मागे पुढे पाहीले नसते.

नुसते बसुन रहाणे अशक्य होते. दिपकने त्या पोलिसावर हल्ला चढवायचे ठरवले. हलक्या हताने जोर देऊन तो तळव्यांवर उठुन बसला. तो पोलिस अजुन जवळ आला की त्याच्यावर उडी घ्यायची ह्या उद्देशाने तो तयारीत होता. त्याची नजर त्या पोलिसावर रोखलेली होती. इतक्यात त्या पोलिसाच्या मागे झुडुपात झालेली हालचाल त्याने टिपली. पोलिसाच्या मागुन इस्माईल हळु हळु पुढे सरकत होता. त्याची नजर पोलिसाच्या पाठीवर होती. दिपकला त्याने खचीतच पाहीलेले नव्हते.

दिपक श्वास रोखुन दोघांच्या हालचाली पहात होता. इस्माईल हळु हळु पोलिसाच्या जवळ आला आणि त्याने अचानक पोलिसावर उडी घेतली. तो पोलिस बेसावध होता. इस्माईलच्या अनपेक्षीत हल्याने तो खाली कोसळला. त्याची बंदुक फेकली गेली. इस्माईलने दोन्ही हातात त्याची मान पकडली आणि पुर्ण जोर देऊन तो पिरगळु लागला.

त्या पोलिसाने प्रतिकार करण्याचा प्रयत्न केला, पण गळाच आवळला गेला असल्याने त्याची शक्ती कमी कमी होत गेली आणि काही वेळातच तो गतप्राण होऊन खाली कोसळला.

इस्माईलने इकडे तिकडे पाहीले आणि मग खाली उचलुन त्या पोलिसाची बंदुक उचलली आणि जाण्यासाठी मागे वळला एवढ्यात ‘धाड्ड’ असा आवाज आला.

कुठुन तरी दुरुन आलेल्या पोलिसाच्या एका गोळीने इस्माईलच्या डोक्याचा वेध घेतला होता. त्याचे डोके फुटले आणि तो दिपकच्या समोरच कोसळला. गरम रक्ताचा एक शिडकावा दिपकच्या अंगावर उडाला. क्षणार्धात घडलेल्या त्या घटनेने दिपक भांबावुन गेला. क्षणभर तो जागेवरुन उठणार होताच, पण त्याने स्वतःला सावरले आणि तो जागेवरच बसुन राहीला. पोलिसाची ती बंदुक त्याच्या समोरच पडली होती. सावकाशपणे त्याने ती बंदुक ओढुन त्याब्यात घेतली आणि ज्यादिशेने इस्माईलवर गोळी झाडण्यात आली होती त्या दिशेने तो पाहु लागला.

थोड्यावेळाने तिकडुन तो जाड्या गिड्या पोलिस लांब पल्ल्याचा वेध घेणारी, दुर्बीण लावलेली बंदुक घेऊन सामोरा आला. अंदाज घेत घेत तो पुढे सरकत होता.

दिपकने हातातील बंदुक लोड केली आणि त्या पोलिसावर नेम धरला. त्याचे डोके दिपकच्या निशाण्यावर होते. एकामागुन एक आठवणी दिपकच्या मनात जाग्या झाल्या. आजवर त्याने कुत्र्यासारखा मार त्या गिड्याकडुन खाल्ला होता. लाथा-बुक्या त्याच्या शरीरावर दिवस-रात्र बरसल्या होत्या त्याची भरपाई करण्याची वेळ येऊन ठेपली होती. बस्स एक चाप ओढायचा आणि तो गिड्डा पोलिस जमीनदोस्त होणार होता.

दिपकने ट्रिगरवर बोट ठेवले……..

 

[क्रमशः]


33 Comments

पाठलाग – (भाग- ५)


भाग ४ पासुन पुढे>>>

“ठिक आहे तर, मी सांगतो तसं कर. थोड्यावेळाने मला मारायला सुरुवात कर. इतकं मार की रक्त निघालं पाहीजे. अर्थात तुलाही थोडा मार खावा लागेलच, पण..”

“अरे पण का? कश्यासाठी”, दिपक मध्येच म्हणाला.
“सांगतोय.. ऐक आधी.. ते एवढ्यासाठी की एकदा का आपण कोठडीत गेलो की परत बाहेर येणं शक्य होणार नाही.

त्यामुळे आपल्यापैकी कुणालातरी कोठडीच्या बाहेर रहाणे आवश्यक आहे. तुरुंगाची मला जास्ती माहीती आहे त्यामुळे मी बाहेर राहीलो तर तुमची सुटका करु शकेन.

आपल्या मारामारीत मी जखमी झाल्यावर मला येथीलच एका छोट्या दवाखान्यात भरती करतील मलम-पट्टीसाठी. तेथुन बाहेर पडणे ह्या कोठडीपेक्षा नक्कीच सोपे आहे.

तेथुन बाहेर पडलो की इथल्या चाव्या मी मिळवेन.. ती जबाबदारी माझी. त्या चाव्या घेउन मी तुमची सुटका करु शकेन.

कोठडीतुन बाहेर पडलो की आपण भटारखान्यात पोहोचायचे. तेथुन खाण्याचे जेवढे बरोबर घेता येईल तेवढे घ्यायचे. कारण इथुन बाहेर पडल्यावर मोठ्ठे जंगल आहे जेथे आपल्याला कित्तेक दिवस लपुन रहावे लागेल. शिवाय आपल्याला त्या कुत्र्यांचा बंदोबस्त करायचा आहेच..”

“तो कसा काय करणार?”, दिपकने विचारले.

“गेल्या काही आठवड्यात मी जेलमध्ये ठेवलेल्या रॅट-किलच्या गोळ्या जमा करुन ठेवलेल्या आहेत. भटारखान्यातुन आपण जे अन्न घेउ त्यामध्ये रॅट-किलच्या गोळ्या आणि फिनाईल मिसळुन त्या कुत्र्यांना खायला फेकायचे. ती कुत्री अलर्ट आणि आक्रमक रहावीत म्हणुन त्यांना २-२ दिवस खायला घालत नाहीत. आपण त्यांना खायला फेकले की क्षणाचाही विलंब न करता ते खाऊन टाकतील आणि १५-२० मिनीटांत ते आपल्या मार्गातुन बाजुला होतील.

एकदा कुत्री बाजुला झाली की मग तुझं काम सुरु होतं. तेथुन आपल्याला लपत छपत, स्पॉटलाईट चुकवत जायचे आहे. मला माहीती आहे तुमच्या आर्मी ट्रेनींगमध्ये अश्या गोष्टी प्राधान्याने शिकवल्या जातात.बरोबर?”

दिपकने काही न बोलता होकारार्थी मान डोलावली.

“गुड..फक्त ह्यात थोडं कष्टाचं काम आहे.. आपल्याला जाताना ३ गॅस सिलेंडर्स घेऊन जायचे आहेत..”

“गॅस सिलेंडर्स? कश्यासाठी?”, दिपकने आश्चर्याने विचारले.
“एकदा का आपण भिंतीपाशी पोहोचलो की पुढे आपला रस्ताच खुंटतो. सपाट भिंत असल्याने भिंतीवर चढणे शक्य नाही. आपल्याला भिंतीमध्ये खिंडारच पाडावं लागेल. आपण गॅस सिलेंडर्सचा भिंतीपाशी स्फोट केला की भिंतीला भगदाड पडेल त्यातुनच सुटकेचा मार्ग आहे..”, युसुफ बोलत होता.

“अरे पण.. त्याचा आवाज होणार नाही का?”, दिपक
“होईल, पण काय झालं आहे हे समजेपर्यंत आपण बाहेरच्या जंगलात शिरलो असु. ते जंगल इतके दाट आहे की आपल्याला न पकडले जाण्याचे चान्सेस ७०‍% तरी नक्कीच आहेत.. पुढे अल्लाह भरोसे..”, युसुफ..

“पण युसुफ.. आधीच तो स्पॉटलाईट चुकवत भिंतीपर्यंत जाणं अवघड आहे, आणि त्यात ते अवजड सिलेंडर्स घेउन जायचे म्हणजे…”, दिपक

“रिस्क आहे.. मान्य आहे.. आवाज होऊ न देता आपल्याला हे काम करायचं आहे.. पण रिस्क घ्यावीच लागेल.. इथं सडत मरण्यापेक्षा पोलिसाच्या गोळीने मरणं मंजुर आहे मला…”, युसुफ..

बाहेरचा उजेड कमी कमी होत चालला होता..

“लवकर ठरव दिपक.. वेळ कमी आहे.. थोड्याच वेळात आपल्याला परत आपल्या कोठडीकडे न्हेतील.. आणि एकदा का आपण आत गेलो की मग मात्र…..”, युसुफ

“ठिक आहे.. रिस्क घेऊ आपण.. बोल काय करु?”, दिपक
“काय करु? चल बघु आज तु किती मार खातोस माझ्या हाताचा आणि तु मला किती तुडवतोस.. कर सुरुवात..”, असं म्हणुन युसुफने हातातील फावड्याच्या मागील दांडका दिपकच्या जबड्यावर हाणला..

दिपकच्या जबड्यावर तो दंडुका असा काही बसला की त्याच्या तोंडातुन एक रक्ताची धार बाहेर आली..

दिपक उठुन बसेपर्यंत युसुफ पुन्हा त्याच्यावर धावुन आला. गटाराच्या त्या गाळातुन उठुन उभा राहीपर्यंत युसुफने रबरी बुटांची एक जोरदार लाथ दिपकच्या तोंडावर मारली. दिपकने चुकवायचा प्रयत्न केला परंतु बुटांचा निसटता फटका दिपकच्या भुवईवर बसला आणि तेथे जोरात खरचटले गेले.

दिपक एव्हाना सावध झाला होता. खाली वाकल्या वाकल्या त्याने त्याच्यावर धावुन आलेल्या युसुफच्या हनुवटीवर स्वतःचा गुडघा जोरदार मारला. सैनिकी तालीमीत तयार झालेल्या दिपकचा प्रवाह इतका जोरदार होता की युसुफची हनुवटी कट्कन तुटल्याचा आवाज आला आणि रक्ताची एक चिळकांडी बाहेर उडली.

एव्हाना युसुफने स्वतःचा जोर कमी केला होता. दिपकला जेवढे लागलेले दिसणे आवश्यक होते तितके झाले होते. उगाच त्या नादात दिपकला काही गंभीर इजा होणे त्यांच्या दृष्टीने सोयीचे नव्हते. दिपकही घाव वर्मी बसणार नाही ह्याची काळजी घेत.. पण त्याचबरोबर जखम दिसेल अश्या हिशोबाने युसुफला मारत होता.

दोघांच्या हाणामारीचा आवाज ऐकुन बाहेरचे ते दोन हवालदार धावत आत आले. चरफडतच ते गटारात शिरले आणि दोघांना धरुन फरफटत बाहेर काढले.

 

“काय झालं शिंदे? काय प्रकार आहे हा?”, तो जाड्या पोलिस-इन-चार्ज हवालदारला युसुफ आणि दिपककडे पहात विचारत होता.

“माहीत नाही सर.. ह्या दोघांना काय झालं अचानक.. पार चढलेच एकमेकांवर….”, शिंदे हवालदार म्हणाला.

“घेऊन जा साल्यांना कोठडीत.. आणि ह्याला न्या दवाखान्यात.. जबडा तुटलाय साल्याचा..”, युसुफकडे बोट दाखवत तो म्हणाला..”बरं झालं दोघांनीच एकमेकांना बडवले, माझे काम कमी झाले..काय???”

सगळे पोलिस एकमेकांना टाळ्या देत हसु लागले.

युसुफने एकवार दिपककडे पाहीले. “आपले काम झाले.. आता भेटु रात्री..” असेच जणु काही त्याला म्हणायचे होते.

 

दिपक पुन्हा कोठडीत येउन पडला. त्याचं सर्वांग ठणकत होते.

त्याच्या जबड्यातुन अजुनही रक्त ठिपकत होतं. शर्टाच्या बाहीने त्याने तोंड पुसले आणि तो भिंतीला टेकुन पडुन राहीला. आधीच त्या गटारात केलेले शारीरीक कष्ट आणि त्यानंतरची ही हाणामारी ह्यामुळे त्याला थकवा आला होता.

“प्लॅनला सुरुवात तर झाली होती, पण पुढे सगळं ठरल्याप्रमाणे होईल ना??”, दिपकच्या मनात विचार चालु होते..”युसुफ दवाखान्यातुन बाहेर पडुच शकला नाही तर?.. पण छे.. असं कसं होईल, त्याला खात्री असल्याशिवाय त्याने पुढचा प्लॅन आखलाच नसता.. पण कश्यावरुन तो दिपकला सोडवायला येइल? कश्यावरुन त्याने दिपकचा दवाखान्यात भरती होण्यापुरत्या कामासाठी उपयोग करुन घेतला नसेल? आणि समजा नाहीच आला तो सोडवायला, तर दिपक त्याचं काय वाकडं करु शकणार होता?”

एक ना अनेक.. असंख्य विचार दिपकच्या मनात रुंजी घालत होते. सध्यातरी दिपकला युसुफवर विश्वास ठेवण्याव्यतीरीक्त दुसरा कोणताच मार्ग दिसत नव्हता. रात्र फार मोठ्ठी आणि कष्टाची होती आणि दिपकला थकुन चालणार नव्हते.

दिपकने स्वतःला त्या थंडगार फर्शीवर लोटुन दिले. काही क्षणातच तो निद्रेच्या आहारी गेला.

 

किती वेळ गेला असेल कुणास ठाउक. दिपकला जाग आली तसा तो खडबडुन जागा झाला. आजुबाजुला सर्वत्र काळोख पसरला होता.

दिपक पटकन कोठडीच्या दरवाज्यापाशी गेला आणि त्याने दरवाज्याच्या छोट्याश्या खिडकीतुन बाहेर डोकावुन पाहीले. अजुनतरी बाहेर सामसुम झालेली नव्हती. व्हरांड्यातील सर्व दिवे चालु होते. दिपकचे रात्रीचे जेवण सुध्दा अजुन आलेले नव्हते म्हणजे रात्र उलटली नव्हती.

दिपकने स्वतःशीच हुश्श… केले. आणि तो पुन्हा जागेवर बसुन बाहेरच्या हालचालींचा कानोसा घेऊ लागला. मनाचा एक कोपरा बाहेरच्या हालचाली टिपत असतानाच दुसरा कोपरा मात्र रात्रीच्या घटनांचे प्लॅनींग करत होते. युसुफने सांगीतलेल्या प्रत्येक गोष्टीचा तो बारकाईने विचार करत होता. त्यात, काही असतीलच तर त्रुटी शोधण्याचा प्रयत्न करत होता. एखादी बारीकशी चुकही सर्व प्लॅन उधळु शकत होती. परंतु वरवरदर्शी तरी त्याला तसं काही आढळलं नाही.

युसुफने सांगीतलेल्या घटना योग्य रितीने घडत गेल्या तर काही तासांतच दिपकची ह्या जाचातुन सुटका होणार होती.

दिपक स्वतःशीच बाहेर गेल्यावर काय करायचं ह्याची स्वप्न पाहु लागला. स्वतःला अवगत असलेल्या कलांचा वापर करुन काय करता येऊ शकेल ह्याचे आडाखे बांधुन पाहु लागला. परंतु काही क्षणच.. नंतर त्याने ते विचार मनातुन काढुन टाकले आणि पुन्हा एकदा रात्री काय काय करायचे हे ठरवण्यात तो मग्न होऊन गेला.

त्याची तंद्री भंगली ती दरवाज्याबाहेरच्या हालचालीने. थोड्यावेळाने त्याचा दरवाजा उघडला गेला, जेवणाची एक थाळी आत ढकलण्यात आली आणि दरवाजा पुन्हा बंद झाला.

“रात्रीला सुरुवात झाली तर…”, दिपकने विचार केला.. ह्यावेळी त्याने कसलाही विचार न करता ते निरस, बेचव जेवण समोर ओढले आणि पटापट खाऊन टाकले. न जाणो पुढच्या वेळी काय आणि कुठे खायला मिळेल… शेजारच्या माठातले थंडगार पाणी त्याने घश्याखाली ढकलले आणि उरलेले पाणी चेहर्‍यावर ओतुन तो फ्रेश झाला.

दुपारच्या त्या चांगल्या ३-४ तास झोपेने त्याला आता हुशारी जाणवु लागली होती. अंग ठणकणे सुध्दा जरा कमी झाले होते. हात पाय ताणुन त्याने अंग मोकळे केले आणि मग तो अंधारातच येरझार्‍या घालु लागला.

 

हळु हळु बाहेरचे आवाज कमी कमी होऊ लागले. वेळ अतीशय हळुवारपणे पुढे सरकत होता. दिपकची अस्वस्थता वाढत चालली होती. अगदी अंत पाहील्यावर एकदाचे व्हरांड्यातील दिवे बंद झाले.

दिपकला खात्री होती की युसुफ अजुन एक तास-दीड तास तरी नक्कीच काही हालचाल करणार नाही. वाट बघण्याशिवाय दुसरा कोणताच पर्याय दिपककडे नव्हता.

बराच वेळ गेल्यावर शेवटी एकदाची बाहेर पुर्ण सामसुम पसरली होती. दुरवर स्पॉटलाईटचे हालणारे प्रकाशाचे झोत दिपकला दिसत होते.

दिपकने दिव्यांच्या हालचालीची वेळ नोंदवायचे ठरवले. एक प्रकाशझोत एका दिशेने दुसर्‍या दिशेला गेल्यावर फक्त काही सेकंद मध्ये अंधार होता आणि पुन्हा दुसर्‍या दिशेने येणारा प्रकाशाचा झोत तो अंधारलेला भाग उजळवुन टाकत होता.

एक.. दोन.. तिन.. चार.. पाच आणि तो अंधारलेला भाग पुन्हा प्रकाशमान होत होता. कशी बशी पाच सेकंद प्रत्येक हालचालीला मिळत होती. त्या वेळेत एका अंधारलेल्या भागातुन दुसर्‍या अंधार्‍या भागात जाणे क्रमप्राप्त होते.. आणि ते सुध्दा भरलेले ते जड सिलेंडर्स घेउन…

दिपक पुन्हा पुन्हा वेळेचा अंदाज घेत होता. दिपकच्या अनुभवानुसार ४-५ सेकंद खुपच कमी वेळ होती. इतक्या कमी वेळात एका सेक्शनमधुन दुसर्‍या सेक्शनमध्ये कुणाच्याही नजरेस न पडता जाणं अशक्य होतं.

“शिट्ट… थोडा अजुन वेळ मिळाला असता तरी चाललं असतं.. किंवा निदान युसुफने त्याचा प्लॅन मागच्याच आठवड्यात सांगीतला असता तरी दुसरं काही प्लॅन करता आला असता… पण आता वेळ निघुन गेली होती. एव्हाना कदाचीत युसुफ दवाखान्यातुन बाहेर पडला असेल आणि कोठडीच्या चाव्या मिळवुन तो येतच असेल…”, दिपकचे विचार चालु होते..

पण युसुफ येतच नव्हता. अपेक्षेपेक्षा अधीक वेळ उलटुन गेला होता. एव्हाना युसुफला येणं भाग होतं पण अजुनतरी कोणतीच हालचाल दिपकला बाहेर जाणवत नव्हती.

“काय झालं असेल? युसुफला तेथुन सुटताच आलं नसेल? का सुटका झाली असेल आणि तो आपल्याला सोडुन निघुन गेला असेल?”.. दिपकच्या डोक्यात संशयाचा भुंगा सतत भुणभुणत होता.

 

काय होणार पुढे? दिपकप्रमाणेच हा भुंगा तुमच्याही डोक्यात भुणभुणत असेलच ना? त्यांचा हा प्लॅन यशस्वी होइल का? का दिपकला धोका होईल? काहीच सांगता येत नाहीये ना????

मग थोडा अजुन धीर धरा.. त्या रात्रीत काय काय घडलं ते ऐका पुढच्या अर्थात भाग-६ मध्ये…

[क्रमशः]


23 Comments

पाठलाग – (भाग- ४)


भाग-३ पासुन पुढे >>

दिपक आपल्या कोठडीत परतला खरा, पण तो विचार त्याच्या डोक्यातून काही केल्या जात नव्हता.
काय आहे ६ दिवसांनी? कोण आहे तो कैदी? तो आपल्याला का मदत करत आहे? ह्यात काही काळ-बेर तर नसेल ना? कश्यावरून हा पोलिसांचाच एखादा डाव नसेल? कश्यावरून मला इथून पळून जायला भाग पाडतील आणि मग पळून जात होता म्हणून जाताना गोळ्या घालतील? चार दिवसांच्या ओळखीवर ह्या कैद्यावर भरवसा ठेवावा का?

अनेक प्रश्न दिपकच्या डोक्यात जमा झाले होते. पण त्यामुळे निदान त्याला काही काळापुरता का होईना जुन्या दुःखद गोष्टींचा विसर पडला होता. सुस्त झालेला त्याचा मेंदु विचार करु लागला होता आणि नकळतच ‘ह्या कैद्याच्या साथीने इथुन पळुन जाता आले तर?..’ असा विचार डोक्यात येऊ लागला होता.

दिपक उठुन खोलीत येरझार्‍या घालु लागला. दिपकमधला हरवत चाललेला सैनिक जागा झाला होता. पुर्वी तासासारखे वाटणारे मिनीट अचानक सेकंदाहुनही कमी वाटु लागले होते. वेळ कसा भराभर निघुन चालला होता. ह्या काळात दिपक जेलच्या अंतरंगाचा विचार करत होता परंतु अधीक विचार करता त्याच्या लक्षात येउ लागले की त्याने फारसे आजुबाजुला पाहीलेच नव्हते. जेल किती मोठ्ठ आहे, सेक्युरीटी किती आहे? लुप-होल्स काय आहेत.. काही म्हणजे काहीच माहीती नव्हते.

दिपकला स्वतःचाच अतीशय राग आला.

पुढचे दोन दिवस पट्कन गेले. दिवस रात्र केवळ एकच विचार दिपकच्या डोक्यात घोळत होता…

तिन दिवसांनी दिपक बाहेर आला तेंव्हा व्हरांड्याच्या दुसर्‍या कोपर्‍यात कैद्यांची रांग लागलेली होती. दिपकची नजर ‘त्या’ कैद्याला शोधत होती. त्याच्या कोठडीबाहेरील खांबाला टेकुन ‘तो’ उभा होता. दिपकला पहाताच तो दिपकच्या दिशेने चालत आला. दिपककडे बघुन त्याने एक सुचक खुण केली आणि तो कैद्यांच्या त्या रांगेच्या दिशेने जाऊ लागला.

दिपकसुध्दा काहीही न बोलता त्याच्या मागोमाग गेला.

दोघंही रांगेत जाऊन थांबले. रांगेच्या शेवटी एक पोलिस टेबल टाकुन बसला होता. प्रत्येक कैदी टेबलावरील कागदावर काहीतरी खुण करत होता. रांग हळु हळु पुढे सरकत होती.

थोड्यावेळाने त्या कैद्याचा नंबर आला. त्याने त्याच्या नावापुढे असलेल्या अनेक चौकोनांपैकी एका चौकोनात खुण केली. दिपक त्याच्या खांद्यावरुन तो कुठे खुण करतो आहे ते पहात होता. त्या कैद्याने खुण करुन झाल्यावर एकवार पुन्हा दिपककडे काही क्षण पाहीले आणि तो निघुन गेला.

दिपक त्या कागदाकडे बघत होता. एका बाजुला कैद्यांचे नाव-नंबर होते तर दुसर्‍या बाजुला काही कॉलम होते आणि त्याच्या खाली खुण करण्यासाठी चौकोन बनवलेले होते.

तो कागद जेलमध्ये करावयाच्या कामांचा चार्ट होता. प्रत्येक कैदी आपल्या आवडीप्रमाणे काम निवडत होता. दिपकने त्या कैद्याने कुठे खुण केली आहे ते पाहीले. त्याने ‘गटार स्वच्छता’ निवडली होती. दिपकने तोंड वाकडे केले. आपण कुठे खुण करावी ह्याचा विचार तो करु लागला. ‘त्या’ कैद्याने सुचकपणे दिपकला सुध्दा तेथेच खुण करायला सुचवले होते, परंतु गटार स्वच्छता दिपकला खचीतच आवडणारे नव्हते. तो इतर कामं कोणती आहेत ते पाहु लागला.

‘क्या देख रहा है बै.. सनी लिऑ्न का फोटो है क्या? जल्दी कर चल..’, समोरचा पोलिस खेकसला.

दिपकने एकवार मागे वळुन पाहीले. दुर अंतरावरुन ‘तो’ कैदी दिपककडे बघत होता. दिपकने शेवटी ‘गटार स्वच्छता’ समोर खुण केली आणि तो रांगेतुन बाहेर पडला.

काही वेळातच सर्वांना आवश्यक असणारी साधन-सामग्री पुरवण्यात आली. ‘गटार स्वच्छता’ विभागात फक्त दिपक आणि तो कैदी दोघंच होते. बाकी कोणीच ते काम पत्करले नव्हते आणि त्याचे कारण दिपकला लगेचच समजले.

दिपक आणि त्या कैद्याला घेउन दोन पोलिस जेलच्या मागच्या बाजुस गेले. मागे मोठ-मोठ्ठाल्ले पाईप्स टाकले होते त्याच्या आतुन वाकत थोडे अंतर आत गेल्यावर घाणेरड्या वासाचा भपकारा आला. चौघांचेही हात नकळत नाकावर गेले.

“थांबा..” एक पोलिस मागुन म्हणाला..

दिपक आणि तो कैदी थांबुन माघारी वळले. ते दोन्ही पोलिस नाकावर रुमाल दाबुन उभे होते.

“तुम्ही दोघं पुढे जा आणि पटापट कामं उरका.. आम्ही इथेच थांबतो..” दुसरा पोलिस म्हणाला..

त्या कैद्याने मानेनेच होकारार्थी खुण केली आणि काहीही न बोलता तो पुढे निघुन गेला. दिपक त्याच्या मागोमाग चालु लागला. अजुन पुढे गेल्यावर रस्ता अरुंद होत गेला. जमीन ओलसर झाली होती आणि वातावरणातील कुबट वास अधीकच वाढला होता. त्या कैद्याने एक कापड खिश्यातुन काढले आणि त्याचे दोन भाग केले. एक भाग स्वतःच्या नाकाभोवती गुंडाळला आणि दुसरा दिपककडे दिला.

दिपकनेही त्याचे अनुकरण केले.

एव्हाना गटार सुरु झाले होते. दोघांचेही पाय गुडघ्याएवढ्या गटारात बुडले होते. त्या कैद्याने हातानेच दिपकला थांबायची खुण केली. बर्‍याच वेळ तो कानोसा घेउन त्या पोलिसांची काही हालचाल जाणवते का ते पहात राहीला. थोड्यावेळाने त्याच्या चेहर्‍यावर समाधान पसरले.

खांद्यावरचे फावडे काढुन तो गटारात साठलेला गाळ बाजुला काढु लागला. दिपकनेही लगोलग त्याचे अनुकरण चालु केले. ‘त्या’ कैद्याशी बोलायची दिपकची खुप इच्छा होती, पण त्याला खात्री होती की योग्य वेळ आली की तो कैदी स्वतःहुनच बोलले. शेवटी त्याचीच इच्छा होती की इथे दिपकने त्याच्याबरोबर यावे.

थोडा वेळ गेल्यावर तो कैदी कुजबुजल्यासारखा बोलला, “मी युसु्फ..”

दिपकने त्याच्याकडे पाहीले, मात्र तो कुठेही न बघता आपलं काम करण्यात मग्न होता.

“मी…”, दिपक
“दिपक.. ले.दिपक कपुर.. माहीती आहे मला.. आणि तुझ्यावर झालेला अन्याय सुध्दा”, युसुफ

“इथे.. ह्या घाणीत येण्याचे कारण?”
“पोलिस इथल्या घाणीमुळे जवळ थांबत नाहीत.. साले… लांब थांबतात तिकडे.. आपल्याला बोलता येईल.. शिवाय हे काम सहसा कोणी घेत नाही..”

दिपकच्या चेहर्‍यावर नकळत हास्य पसरले.. “स्मार्ट..”

“ह्या तुरुंगातले माझे शेवटचे तिन दिवस..”, युसुफ

युसुफच्या त्या वाक्याने दिपक दचकलाच. त्याने चमकुन युसुफ कडे पाहीले. गेले काही दिवस त्याने वेगळाच विचार केला होता. युसुफच्या रुपाने त्याला एक साथीदार मिळु पहात होता आणि म्हणुनच त्याला थोडाफार आनंद वाटत होता. पण युसुफच्या त्या वाक्याने त्याचे सगळे मनसुबे गळुन पडले..

“ओह.. अभिनंदन”, दिपक
“माझा ह्या तुरुंगातला शेवटचा दिवस..शिक्षेचा नाही. माझी रवानगी दुसर्‍या तुरुंगात होत आहे..”

“पण का?”
“हे लोकं एकाच तुरुंगात सहा महीन्यांपेक्षा जास्त ठेवत नाहीत.. खास करुन तुझ्या-माझ्यासारखे ‘गंभीर’ गुन्ह्यात अटक झालेले असतील तर..”

“का?”, काहीच न समजल्याने दिपक म्हणाला..
“कदाचित एकाच जागेची सवय होऊ नये म्हणुन.. कदाचीत पळुन जाण्याचा प्रयत्न करु नये म्हणुन..”
“….”

“हा माझा तिसरा तुरुंग.. पण ह्यावेळेस मी सावध होतो.. पहील्या दिवसापासुनच मी तुरुंग निरखुन पहायला सुरुवात केली. प्रत्येक गोष्ट, प्रत्येक जागा माझ्या डोक्यात फिक्स आहे. ह्या तुरुंगातील प्रत्येक विभागात मी काम केले आहे. किचेन, प्लंबीग, गटार, बांधकाम, साफ-सफाई, वेल्डींग सर्व काही..”

“मला चौथ्या तुरुंगात नाही जायचे आहे दिपक.. मी इथुन पळुन जायचा विचार करतोय.. आणि मला तुझी मदत हवी आहे…”, युसुफने अचानक बॉम्ब टाकला.

दिपकने मान वर करुन पाहीले. युसुफ त्याच्याकडेच बघत होता.

“मला नाही पळुन जायचे आहे.. मी नाही मदत करु शकत तुझी..”, दिपकने सावधगीरीचे पावुल टाकले.
“हे बघ दिपक.. मला चर्चा करायला वेळ नाहीये. तुझा माझ्यावर विश्वास नसेल तर तसे सांग. वेळ कमी आहे.. तयार असशील तर लवकर सांग म्हणजे मला प्लॅन सांगायला..”

दिपकने साधारण अंदाज केला होताच. परंतु तरीही त्याच्या मनात चलबिचल सुरु झाली. काय करावं? विश्वास ठेवावा का ह्याच्यावर? हा कितपत तयारीचा आहे? बाहेर सुखरुप पडु शकु का? पकडलं गेलो तर? आगीतुन फुफाट्यात पडल्यासारखं होईल.

“कसला विचार करतो आहेस दिपक? हे बघ रिस्क आहेच, पण ती घ्यायलाच हवी. तुला तुरुंगात येउन फार तर ३-४ महीने झाले असतील. मला ५ वर्ष झाली आहेत तर असं वाटतंय ५० वर्ष उलटली. मला नाही वाटत असल्याप्रकारे कोणी १० वर्षांपेक्षा जास्ती कोणी जगु शकेल. आज मी आहे.. नंतर कोणी भेटेल की नाही.. सांगु शकत नाही.. उद्या तु सुध्दा दुसर्‍या तुरुंगात जाशील. कदाचीत तो याहीपेक्षा वाईट्ट असेल.. शेवटी निर्णय तुझा आहे..”, युसुफ बोलत होता.

 

दिपक स्वतःशीच विचार करत होता. जेनीच्या जाण्यानंतर तसेही त्याच्या आयुष्यात काही राहीले नव्हते. सैन्यातील नोकरी गेलीच होती, आणि असे इथुन पळुन गेल्यावर बाहेर नोकरी मिळण्याची शास्वतीही जवळ जवळ नव्हतीच.

इथे तुरुंगात राहुन शिक्षा पुर्ण केल्यावर कदाचीत बाहेर संधी असु शकत होती. पण कितपत? तुरुंगातुन बाहेर पडलेल्या कैद्यावर कोण आणि किती विश्वास ठेवणार? तुरुंगातुन बाहेर पडल्यावर निम्याहुन जास्त आयुष्य संपल्यातच जमा होते… आणि तो पर्यंत तुरुंगात काढलेले हे जिवघेणे हाल????

दिपकने स्वतःशीच निश्चय केला आणि तो युसुफला म्हणाला.. “मी तयार आहे, काय प्लॅन आहे?”

युसुफने एकवार दिपकला निरखुन पाहीले आणि मग तो हळु आवाजात बोलु लागला.

“आपण जेथे बंद असतो तो तुरुंगाचा मागचा भाग आहे, इथुन जी लांब भिंत दिसते ती नाही म्हणलं तरी एक किलोमीटर अंतरावर आहे. दिवसा तर इथुन बाहेर पडणं केवळ अशक्यच.. पण रात्री अगदी धुसर संधी आहे. हा जो जाड्या गिड्डा पोलिस आहे तो इन्चार्ज आहे ह्या तुरुंगाचा. दिवसा आणि रात्री दोन्ही वेळच्या सुरक्षेची जबाबदारी त्याचीच आहे.

ह्या ढोल्याला झोप फार प्रिय आहे आणि रात्र झाली की हा झोपुन जातो. अर्थात पोलिसांचा इतरत्र बंदोबस्त असतोच. शिवाय ह्याने काही शिकारी कुत्री पाळलेली आहेत. ती कुत्री इतकी भयंकर आहेत की अजुन तो सुध्दा त्या कुत्र्यांना घाबरुन असतो. दोन फुट लांब थांबुनच रिमोट च्या सहाय्याने तो कुत्र्यांच्या पिंजर्‍याचे दार उघडतो.

एकदा का कुत्री बाहेर पडली की मग ड्युटीवर असलेले पोलिससुध्दा इकडे तिकडे फिरत नाहीत. भिंतीच्या कोपर्‍यात असलेल्या उंच मनोर्‍यांवर दोन दिशांना दोन पोलिस असतात तेवढेच. सर्चलाईट चालु असतो आणि तुरुंगात लावलेल्या सि.सि.टी.व्ही कॅमेर्‍यातुन होणारे चित्रण इमारतीच्या पुढच्या बाजुला असलेल्या एका खोलीतुन नियंत्रण केले जाते.

ह्या कुत्र्यांना चकवुन जाणे केवळ अशक्य आहे. असं ऐकुन आहे की एक-दोनदा काही कैद्यांनी तसा प्रयत्नही केला होता. पण त्या कुत्र्यांच्या तावडीत सापडल्यावर गस्तीवर असलेल्या पोलिसांनीसुध्दा मध्ये पडुन त्या कुत्र्यांना बाजुला करण्याची हिंमत केली नाही.

त्या कुत्र्यांनी जागेवरच म्हणे त्या कैद्यांना फाडला. समजा त्या कुत्र्यांना चकवुन बाहेर पडलो तरी सि.सि.टी.व्ही.चा धोका कायम आहे. अनधिकृतपणे येथील पोलिसांना ‘शुट अ‍ॅट साईटच्या’ ऑर्डर्स आहेत. रात्री कोणी पळुन जायचा प्रयत्न केलाच आणि सर्चलाईटमध्ये तो दिसला तर मनोर्‍यावरील पोलिसांच्या गोळीच्या टप्यात नक्कीच येईल.

समजा सर्चलाईटमधुन कसेबसे सुटलोच तरी ह्या उंच भिंतीपार करणे अशक्य आहे. भिंत कमीतकमी २५ फुटी तरी असेल त्यावरुन चढुन, मनोर्‍य़ावरील पोलिसांच्या नजरेतुन सुटलोच तर पुढे नदी आहे.

आणि एक छोटे जंगल आहे. एकदा का त्या जंगला घुसलो की काही दिवस लपुन रहाण्यास वाव आहे. तेथे शोध घेणं पोलिसांच्या दृष्टीने कठीण काम आहे. काही दिवस जंगलात लपुन राहुन मग बाहेर पडलो की हायवे लागतो. तेथुनच कायमचे बाहेर पडु शकतो. पण त्यापुर्वी हे मधले अडथळे पार करण्याचे दिव्य कर्म आहे मित्रा….”

युसुफ बोलताना दिपकचा चेहरा न्ह्याहाळत होता. पण दिपकच्या चेहर्‍यावरील भाव यत्किंचीतही बदलले नाहीत. तो शांतपणे, लक्षपुर्वक युसुफचे बोलणे ऐकत होता.

“काय झालं दिपक. इतके सगळे अडथळे ऐकुन विचार बदलला तर नाही?”, युसुफने विचारले.

“नाही..”, थोडावेळ विचार करुन दिपक म्हणाला, “ज्या अर्थी तुला एव्हढी सगळी माहीती आहे आणि तरीही तु पळुन जायचा विचार करत आहेस, त्या अर्थी ह्या सगळ्या गोष्टींचा विचार तु केलेला आहेस आणि त्यातुनच तुला सुटकेचा मार्ग दिसला आहे… नाही का?”

युसुफच्या चेहर्‍यावर हास्य पसरले.

तो पुढे म्हणाला, “ह्या प्लॅनमध्ये माझ्या आणि तुझ्याशिवाय अजुन एक व्यक्ती सहभागी आहे..”

दिपकचा सिक्स्थ सेन्स अचानक जागा झाला. “तिघं जणं? कोण आहे तिसरा?”

“इस्माईल शेख…”, युसुफ म्हणाला..
“इस्माईल.. यु मीन तो माफीया डॉन शेख जिंदालचा छोटा भाऊ?”
“हम्म तोच…”, युसुफ..

“नो वे..”, दिपक चिडुन म्हणाला.. “त्याला इथुन पळुन जायला मी मदत करणार नाही. तो देशाचा दुश्मन आहे, आणि आपल्या ह्या प्लॅनमुळे तो इथुन पळुन जाऊ शकला तर ती माझ्या दृष्टीने देशाशी केलेली गद्दारी होईल..”

“कोणत्या जमान्यात रहातो आहेस तु दिपक? अरे देशाशी गद्दारी वगैरे असे काही नसते. आजकाल जो तो स्वतःचा स्वार्थ बघतो.. आपले नेते मंडळी काय करतात? आणि कोणत्या देशाची गोष्ट करतोस तु? तुला वाचवायला आले का कोणी तुझ्या बाजुने. पडलासच ना इथे येऊन सामान्य कैद्यांसारखा?”, युसुफ

“अरे पण…”, दिपक
“हे बघ दिपक.. आत्ता ह्या क्षणाला इथुन बाहेर जाणं माझ्या दृष्टीने अत्यंत महत्वाच आहे आणि त्या कामात मला कोणाची मदत होतेय हे माझ्या दृष्टीने क्षुल्लक आहे..”

दिपक काहीही न् बोलता गप्प राहीला.

“आज आपण कोठडीत गेलो की पुन्हा तिन दिवसांशिवाय बाहेर येण्याची शक्यता नाहीच. आणि तिन दिवसांनंतर मला इथुन दुसर्‍या तुरुंगात न्हेतील. ते कधी न्हेतील… सांगता येत नाही. कदाचीत सकाळी.. कदाचीत दुपारी.. तर कदाचीत एकदम रात्री. त्यामुळे जे काही करायचे ते आज रात्रीच.”, युसफ.. “आता माझा प्लॅन निट ऐक..” असं म्हणुन.. युसुफने आपला प्लॅन सांगायला सुरुवात केली.

 

काय होता युसुफचा प्लॅन, कोण होता हा अचानक उगवलेला तिसरा कैदी. दिपकचा ह्या प्लॅनमध्ये काय सहभाग होता? दिपक तुरुंगातुन सुटुन जाऊ शकेल का?

काय होईल पुढे? वाचत रहा पाठलाग भाग-५ लवकरच….

[क्रमशः]


21 Comments

पाठलाग – (भाग-२)


भाग १ पासुन पुढे >>

“ऑर्डर ऑर्डर…!!”

न्यायमुर्तींनी टेबलावर आपला लाकडी हाथोडा आपटला आणि पुन्हा एकवार न्यायालयात शांतता पसरली.

न्यायालयात केस उभी राहिल्यापासून असलेल्या गर्दीने आज उच्चांक गाठला होता. खर तर निकाल काय लागणार आहे हे स्पष्टच होते, पण तरीही निकाल ऐकायला लोकांनी गर्दी केली होती.

“पब्लीक प्रॉस्येक्युटर.. यु मे कंन्टीन्यु…”… आणि केसच्या शेवटच्या दिवसाचे न्यायालयीन कामकाज सुरु झाले.

आरोपीच्या पिंजर्‍यात उभ्या असलेल्या दिपकचे मन मात्र अजुनही भूतकाळातच घुटमळत होते.
————————————————————————————————

“जेनी.. वेक अप जेनी… कमऑन जेनी..डोन्ट गिव्ह अप ऑन मी..”, निस्तेज पडलेल्या जेनीला हलवत दिपक जिवाच्या आकांताने ओरडत होता.

पोलिसांच्या दोन जिप सायरन वाजवत घटनास्थळी येऊन थबकल्या. मुंग्याच्या वारुळातुन जश्या मुंग्या बाहेर पडतात तसे पटापट पोलिस इन्स्पेक्टर आणि हवालदार उतरले. दोघं जण धावत जाऊन त्या तरुणापाशी गेले. तो तरुण अगदी मंदपणे हालचाल करत होता. पैकी एका हवालदाराने एक मोठ्ठे कापड काढले आणि त्या तरुणाच्या जखमेला बांधले जेणेकरुन रक्तप्रवाह थांबेल. इन्स्पेक्टर तार स्वरात वॉकी-टॉ्कीवर कुणाशीतरी बोलत होते. काही वेळातच वेगाने एक अ‍ॅम्ब्युलन्स आली. त्यातुन दोन वॉर्डबॉय धावतच त्या तरुणापाश आले. त्याला स्ट्रेचरवर घालुन त्याला अ‍ॅम्ब्युलन्समध्ये न्हेले. आतमधील डॉक्टर तयारच होते. लगेच त्यांनी त्या तरुणाला ऑक्सीजन मास्क लावला आणि प्रथमोपचार चालु केले.

बाकीचे पोलिस दिपकभोवती जमले. एकाने जेनीचा हात हातात घेउन तिची नाडी तपासली, मग नाकपुड्यांखाली हात धरला आणि मग सावकाशपणे तो उठुन उभा राहीला.

पोलिस इन्स्पेक्टरने भुवया उंचावुन “काय?” अशी खुण केली, तेंव्हा त्याने माने नकारार्थी हलवली.

इन्स्पेक्टरने अ‍ॅम्ब्युलन्सकडे पाहुन हातानेच जाण्याची खुण केली. क्षणार्धात अ‍ॅम्ब्युलन्स ज्या वेगाने आली होती त्याच्या दुप्पट वेगाने घोंगावत तेथुन निघुन गेली.

पोलिसांनी दिपकला धरुन जिपमध्ये बसवले आणि दुसर्‍याला अ‍ॅम्ब्युलन्स बोलावुन जेनीची ‘बॉडी’ घेउन जायला सांगीतले.. हो बॉडीच.. कारण जेनी जागेवरच गतप्राण झाली होती…
———————————————————————————————————

दिपक हताशपणे पोलिसांसमोर बसला होता.

इस्न्पेक्टर हवालदाराला म्हणाला..”३०२ लागतो साल्याला.. गेलं ते पोरगं हॉस्पीटलमध्ये पोहोचायच्या आधीच..”

“इन्स्पेक्टर.. प्लिज ट्राय टु अन्डरस्टॅन्ड.. माझ्या हातुन प्रतिकार करताना खुन झालेला आहे… माझ्या बचावासाठी प्रयत्न करताना त्याचा मृत्यु झालाय.. आय एम नॉट अ मर्डरर.. आय एम अ लेफ्ट्नन.. तुमच्यासारखाच एक देशाचा सेवक आहे मी…”, दिपक बोलत होता..

“हे बघा मि.दिपक.. आम्ही घटनास्थळी असलेल्या लोकांचे जवाब नोंदवले आहेत.. त्यांच्या म्हणण्यानुसार.. तुम्ही सर्वप्रथम त्यांच्या अंगावर धावुन गेलात.. हल्ला प्रथम तुम्ही केलात…”, इन्स्पेक्टर…

“अहो पण.. ते माझ्याबद्दल.. जेनीबद्दल.. आमच्या… …. आमच्या बाळाबद्दल नको नको ते बोलत होते….”, दिपक

“म्हणुन काय खुन करायचा??”, इन्स्पेक्टर…”इथे जो तो पोलिसांबद्दल वाट्टेल ते बोलत असतो. म्हणून काय आम्ही प्रत्येकाला मारत सुटतो का काय?”

“मी तो खुन जाणुन बुजुन केलेला नाहीये इन्स्पेक्टर.. तो केवळ एक अपघात होता.. मान्य आहे मी त्यांच्या अंगावर धावुन गेलो होतो.. पण सुरा त्याने काढला होता..”, दिपक..

“अपघात? अपघातात एखादा वार समजू शकतो. पाच-सहा नाही.. मयताच्या शरीरावर भोसकल्याच्या ५-६ खुणा आहेत.”
“………”
“तुम्ही तुमचे म्हणणे न्यायालयात सांगा दिपक..आमचे हात बांधलेले आ्हेत..”, इन्स्पेक्टर

“………………………..”

जेनीच्या आठवणीने, बाळाच्या आठवणीने दिपकचा कंठ दाटुन आला होता. काही क्षण तो कोठडीच्या त्या दमट कोपर्‍यात पडुन राहीला. आठवणींच्या सरींवर सरी कोसळुन जात होत्या. दिपक कोमेजुन एका कोपर्‍यात बसुन राहीला.. आज पहील्यांदा तो स्वतःला इतका एकटा समजत होता. त्याची बाजु ऐकुन घेणारे.. त्याला समवुन घेणारे.. त्याला धिर देणारे.. कोणी कोणी सुध्दा नव्हते त्याच्याबरोबर.. अगदी सिंग सर…

“येस्स.. सिंग सर.. हाऊ कॅन आय फरगेट हिम..”, दिपकला स्वतःच्याच मुर्खपणाची लाज वाटली. तो ताडकुन उठुन उभा राहीला.

“इन्स्पेक्टर.. कॅन आय मेक अ कॉल..”, दिपकने विचारले..

इन्स्पेक्टरने एकवार दिपककडे पाहीले आणि मग हवालदारला दरवाजा उघडण्याची खुण केली…

दिपकने भराभर नंबर फिरवला…

“हॅलो.. हॅलो.. सिंग साब… मै दिपक.. दिपक कुमार…”
“बोलो दिपक..”
“सर.. मुझे मदत चाहीये.. मै….”
“हा.. मै जानता हु..”
“आप.. आप जानते है?”
“…”
“फिर..आपने कुछ किया क्यु नही..? सर मै बेकसुर हु..”
“देखो दिपक..बात हदसे आगे बढ गयी है.. फौज को इस हादसे से दुर रखा गया है..”
“क्यु सर..??”
“क्यु?? जानते हो तुम्हारे हाथ से जिसकी मौत हुई है वोह कौन था? गृहसचिवजी का बेटा था वो…”
“……”
“देखो दिपक चाहते तो हम भी है की हम कुछ करे.. लेकीन तुम तो जानते हो.. उपरसे ऑर्डर आये तो हम कुछ नही कर सकते…”
“पर सर…”

फोन केंव्हाच बंद झाला होता..

दिपकने हताशपणे रिसीव्हर खाली ठेवला.

काही क्षण शांततेत गेल्यावर..”इन्स्पेक्टर साहेब.. जेनी…”
“सरकारी इस्पीतळाच्या मॉर्ग्यु मध्ये ठेवले आहे…”
“मला दफनविधी करावा लागेल इन्स्पेक्टर साहेब…”

“हे बघा मि.दिपक.. त्यासाठी तुम्हाला आधी जामीन मिळवावा लागेल, त्याकरता तुमच्या विरोधात न्यायालयात केस उभी रहावी लागेल आणि त्याकरता ढिगभर कागदं आम्हाला जमा करावी लागतील. पंचनामा, साक्षीदारांचे जवाब, डॉक्टरांचे रिपोर्ट्स एक ना दोन. अर्थात साहेबांचे पोर असल्याने ही काम पटापट होतीलच.. पण नाही म्हणलं तरी दोन दिवस तरी तुम्हाला थांबावं लागेल…”

“दोन दिवस??? इन्स्पेक्टर साहेब.. दोन दिवस माझी जेनी त्या बर्फाच्या लादीत पडुन रहाणार.. त्या.. त्या बेवारस…..” दिपकला पुढे बोलायला शब्दच सुचेनात…..

———————————————————————————————————

दिपकने कोर्टात जमलेल्या लोकांवरून एक नजर फिरवली. सर्वच चेहरे अनोळखी, परके होते. ज्यांना आपल म्हणावं ते त्याला केंव्हाच सोडून गेले होते.

“सबुतोंको मद्दे नजर रखते हुए………”

न्यायमुर्तींनी आपला निकालनामा फिल्मी स्टाईलमध्ये वाचायला सुरुवात केली होती..

“दिपक कुमार को दोषी पाया जाता है.. दिपक कुमार जो की अपने दिमाख को गुस्से मै संभाल नही पाते है, ऐसी हालत मै, आर्मी ट्रेन्ड अफसर दिपक कुमार, सिव्हीलीयन्स को एक खतरा बन चुके है. इसीलिये ये अदालत दिपक कुमार को दोषी करार देते हुए उमरकैद की सजा सुनाती है…

बिफोर द स्टेट पोलीस टेक कस्टडी ऑफ मि. दिपक कुमार, आर्मी विल डु द प्रोसिडीन्ग्स ऑफ कोर्ट मार्शल..

द कोर्ट इज अड्जर्न्ड..”

 

निकाल ऐकल्यानंतर कोर्टात एकच कुजबुज पसरली..प्रत्येकजण आपापसात बोलू लागला..

“मला वाटते बायस्ड निकाल आहे हा…दिपकची बाजू ऐकून घायला हवी होती.”
“बायस्ड पेक्षा, दबावाखाली येऊन दिलेला निकाल आहे.. मंत्र्यांचा मुलगा मेलाय न.. ह्याला असा सहज थोडे न सोडणार..”
“नाहीतर काय.. कसली लोकशाही हि.. त्यापेक्षा कम्युनिस्टांची सत्ता परवडली…”

बहुतेक लोकांची दिपकला सहानभूती होती. पण त्याने फरक काय पडणार होता? निकाल झाला होता.. दिपक कुमार.. आपले उर्वरित आयुष्य तुरुंगात खितपत घालवणार होता…

———————————————————————————————————

कोर्ट-मार्शलचा अनुभव दिपकच्या दृष्टीने अत्यंत वेदानाद्यी होता. लेफ्टनन पदाची शपथ घेताना त्याला कधीही वाटले नव्हते कि अश्याप्रकारे कोर्ट-मार्शलला सामोरे जावे लागेल. अभिमानाने खांद्यावर बाळगलेले वर्दिवरील स्टार गळून पडताना पाहून त्याला मेल्याहून मेल्यासारखे झाले होते.

ले.दिपक कपूर आता फक्त दिपक कपूर राहिला होता… किंबहुना फक्त कैदी नं. ७२८……………………

पोलीस कोठडीतून दीपकची कारागृहात रवानगी करण्यात आली. कारागृहाच्या त्या कातळ भिंतींमध्ये जायच्या आधी दीपक लहान मुलासारखा पोलीस व्हैनच्या जाळी लावलेल्या खिडकीतून वाकून वाकून बाहेर बघत होता. न जाणो हे बाहेरचे जग परत केंव्हा पहायला मिळेल???

 

अनपेक्षितपणे दीपकला ज्या लॉक-अप मध्ये ठेवले होते ते इतरांच्या तुलनेत बरेच बरे होते. झोपायला छोटासा का होईना बेड होता, कोपर्‍यात पिण्याच्या पाण्याचा माठ होता, पांघरून होती. पण त्याचे उत्तर दीपकला दोन दिवसातच मिळाले. कारण कारागृहात आल्यावर त्याची मुलाखत घ्यायला मिडिया प्रतिनिधींची झुंबड उडाली होती. अनेक जण दिपकची बाजू पुन्हा ऐकून घ्यायला जमले होते.

“हमे बताईये दिपक, उस रात क्या हुआ था…”
“……………”

“मि.दिपक, क्या आप बता सकते है की जिस बंदे का आपने कत्ल किया उसने ऐसी कोन्सी बात कही थी…”
मैने उस्का कत्ल जान बुझके नही किया…वो .. वोह एक हादसा था…

“दिपक, क्या ये बात सच है की आप आपके गुस्से को कंन्ट्रोल नही कर सकते..क्या येह सच है की इसी बझसे आपके और आपके बिवी के बिचमै कुछ अनबन चल रही थी…”
“……………”

“दिपक, आपको लगता है की आपपे जाय्ती हुई है? आपकी बात सुनी नही गई है??”
“……………”

एक ना दोन.. असंख्य प्रश्न…..

जाताना प्रत्येक जण ह्याविरुद्ध आवाज उठवू, तुला न्याय मिळवून देऊ वगैरे वल्गना करत गेला परंतु सर्व काही आठवड्याभरात शांत झाले. पुन्हा काही दीपकला भेटायला कोणी फिरकले नाही आणि दिपक काय समजायचे ते समजून गेला.

अपेक्षेपेक्षा दिपक लवकर तुरुंगातील वातावरणात रुळला. शेवटी काही झालं तरी तो हाडाचा सैनिक होता. तुरुंगातील वातावरणापेक्षा कितीतरी खडतर वातावरणात रहायचे ट्रेनिंग त्याला मिळाले होते. जेनीच्या आठवणी त्याने मनाच्या कोपर्‍यात दडपुन टाकल्या होत्या. जेनी आता परत कधीच आपल्याला भेटनार नाहीये हे कटु सत्य त्याने स्विकारले होते.

दिपकच्या बाजुला विवीध प्रकारचे कैदी होते. कोणी खिसेकापु, कोणी जबरी दरोड्यात अडकलेला.. कोण दुचाकी/साखळी चोर, कोण बलात्कारी, कोण हिंसाचारी तर कोणी खुनी…

दिपक कोण होता? ह्यापैकी कोणीच नाही. त्याने पैश्यासाठी, स्वार्थासाठी किंवा इतर कुठल्याही कारणासाठी खुन केला नव्हता. जे काही घडलं तो केवळ एक अपघात होता आणि तो इतर कुणाच्याही बाबतीत घडु शकला असता. दिपकच्या हातुन घडला तो गुन्हा.. नक्कीच होता, पण त्यासाठी देण्यात आलेली जन्मठेपेची शिक्षा मात्र नक्कीच जाचक होती.

तुरुंगातील दिवसाची सुरुवात सकाळी ५.३०लाच होई. सर्व कैद्यांना आंघोळी करुन ७ वाजेपर्यंत मुख्य पटांगणात असणार्‍या छोट्या देवळासमोर जमणे बंधनकारक असे. ७.३० वाजेपर्यंत प्रार्थना चाले. त्यानंतर व्यायामासाठी वेळ दिला जाई. ९ वाजता नाश्ता असे. तो उरकला की १० वाजता खर्‍या अर्थाने दिवसाला सुरुवात होई. प्रत्येक कैद्याला त्याच्या अंगी अवगत असलेल्या गुणांनुसार काम देण्यात आले होते. अगदी क्षुल्लक वस्तु बनवण्यापासुन ते सुतारकाम, लोहकाम, किरकोळ इमारतीची डागडुजी वगैरे शारीरीक कष्टाची काम असत.

दुपारी १-२ जेवणाची वेळ उरकली की ४ वाजेपर्यंतचा वेळ हा झोप, अवांतर वाचन, गप्पा वगैरेंसाठी राखुन ठेवलेला असे. ४-६ पुन्हा एकवार नेमुन दिलेली काम. ६.३० ते ७.३० भेटायला आलेल्या व्यक्तींसाठी वेळ, ७.३० वाजता प्रा्र्थना, ९ वाजता जेवण आणि १० वाजता सर्व सामसुम असा ठरलेला कार्यक्रम असायचा.

दिपक फारसा कुणाशी बोलत नसे. ‘आपण बरे आपले काम बरे’ हे एक सुत्र मनाशी पक्क करुनच तो वागत होता.. एक महीना असाच पार पडला.

‘तो’ दिवसही इतर दिवसांसारखाच होता. संध्याकाळी मात्र अचानकपणे दिपकच्या बराकीतील बाकीच्या दोन कैद्यांना दुसर्‍या बराकीत स्थलांतरीत करण्यात आले. दिपक त्या लॉक-अप मध्ये एकटाच होता. असं नाही की त्याच्या बरोबरच्या इतरांशी त्याची मैत्री जडली होती. पण निदान त्याला कुणाची तरी सोबत होती. आज मात्र तो एकटा होता… दहा वाजुन गेले तसे सर्वत्र सामसुम पसरली. बहुतांश दिवे नेहमीप्रमाणे बंद करण्यात आले होते.

दिपकला आज काही केल्या झोप येत नव्हती. एकटेपणा त्याला खायला उठला होता. जेलच्या त्या काळ्याकुट्ट भिंती भकासपणात अधीकच भर घालत होत्या. दिपक कुस बदलुन बदलुन झोपण्याचा प्रयत्न करत होता. शेवटी कशी-बशी १.३० च्या सुमारास त्याचा डोळा लागला.

सर्व काही सुरळीत चालु आहे असे वाटत असतानाच त्या रात्री…………………….

 

[क्रमशः]


248 Comments

अवनी – १०


भाग ९ पासून पुढे >>

रामुकाका दोघांना घेऊन खोलीत गेले. शाल्मली आणि मोहीत गप्पा मारत बसले होते. त्या तिघांना आत येताना पहाताच दोघंही उठुन उभे राहीले.

रामुकाका खोलीच्या मध्यभागी उभे राहीले आणि बाकीच्या लोकांनी त्यांच्या भोवती कोंडाळे केले. रामुकाकांनी आपल्या कपाळाचा गंध शाल्मली सोडुन आकाश, मोहीत आणि जयंताला लावला आणि म्हणाले.. “उद्या आंघोळीला सुट्टी द्या, आपण इथुन जाईपर्यंत हा गंधच आपले रक्षण करणार आहे, तो पुसुन देऊ नका..”

तिघांनीही गुणी बाळासारख्या माना डोलावल्या.

“रामुकाका मी राहीले…”, शाल्मली निरागसपणे म्हणाली.

“तुला पण लावणार, पण आत्ता नाही, वेळ आली की नक्की लावीन..” असं म्हणुन रामुकाका आकाशकडे वळले आणि म्हणाले, “आकाश, तु इथे शाल्मली आणि मोहीतपाशीच थांब. मला आणि जयंताला बाहेर थोडं काम आहे, ते उरकुन येतो”

“काय, कसलं कामं?” हे विचारण्याच्या भानगडीत आकाश पडला नाही, योग्य वेळ येताच ते एक तर कळेलच किंवा रामुकाका स्वतःहुन सांगतील ह्याची त्याला खात्री होती.

रामुकाका खोलीच्या बाहेर पडले आणि कसलेही प्रश्न न विचारता जयंताही त्यांच्या मागोमाग बाहेर पडला.

 

रामुकाका बंगल्याचे कुंपण ओलांडुन झपझप चालत बाहेर पडले. वाटेत कुणीच कुणाशी बोलले नाही.

काही मिनीटं चालल्यावर रामुकाका एका पडक्या, जुनाट कौलारु झोपडीवजा घरापाशी येऊन थांबले, क्षणभर इकडे तिकडे बघुन मग त्यांनी डोळे मिटले आणि

’ ॐ श्री विष्णवे नमः ।’
’ ॐ श्री विष्णवे नमः ।’
’ ॐ श्री विष्णवे नमः ॥’

असा ३ वेळा जप केला व मग जयंताला म्हणाले, “जयंता, दाराचे हे कुलुप तोड..”

जयंताने कुलुप निरखुन बघीतले. कुलुप जरी मजबुत असले तरीही बरेच जुने असल्याने दरवाज्याची कडी खिळखीळी झाली होती. जयंताने अंगणातुन एक मोठ्ठा दगड आणला आणि दोन-तीन घावातच त्याने कडी तोडुन काढली.

करकर आवाज करत दरवाजा आतल्या बाजुने उघडला गेला.

रामुकाका आणि जयंता आतमध्ये आले. जयंताने लगेच घराच्या खिडक्या उघडल्या त्यामुळे अंधारात बुडालेले ते घर स्वच्छ सुर्यप्रकाशाने उजळुन निघाले.

“रामुकाका… कुणाचे घर आहे हे?”, अत्यंत हळु आवाजात जयंताने विचारले..
“नेत्रा!!”, रामुकाका म्हणाले… तसे जयंता दोन पावलं मागे सरकला.

रामुकाकांची वेधक नजर त्या खोलीत कश्याचा तरी शोध घेत होती. बराच वेळ शोधल्यावर ते एका कॉटपाशी येऊन थांबले आणि त्यांनी जयंताला खुण केली.

“जयंता, ती खालची पेटी ओढ बरं जरा बाहेर…”, रामुकाका एका लाकडी ट्रंककडे बोट दाखवत म्हणाले.

जयंता खाली वाकला आणि त्याने ती जड पेटी बाहेर ओढली. पेटी नुसती कडी घालुन बंद केली होती, त्याला कुलुप वगैरे काही लावलेले नव्हते ह्यावरुन त्या पेटीत काही मौल्यवान असेल असे वाटत नव्हते.

रामुकाकांनी वरवरची धुळ हाताने झटकली आणि कडी काढून ती पेटी उघडली.

वरतीच एका निरागस १२ एक वर्षाच्या मुलीचा आणि साधारण एका पस्तीशीतल्या स्त्रीचा फोटो होता. रामुकाकांनी तो फोटो निरखुन पाहीला आणि कडेला ठेवुन दिला.

त्या फोटोच्या खाली लहान मुलीचे फ्रॉक्स, गळ्यातले, कानातले साधे दागीने, बिट्याच्या बिया, मोडलेल्या ४-५ बाहुल्या असेच काही बाही सामान होते.

“हे….. हे सर्व नेत्राचे आहे का?”, जयंताने विचारले.
“हो.. नेत्राचेच आहे हे.. चल आपल्याला ही ट्रंक घेउन बंगल्यावर जायचे आहे..”, असं म्हणुन रामुकाकांनी ती पेटी बंद करुन टाकली.

जयंताने ती पेटी उचलुन खांद्यावर घेतली आणि दोघंजण पुन्हा बंगल्याच्या दिशेने चालु लागले.

 

दोघंजणं बंगल्यात परत आले तेंव्हा दुपारची जेवणाची वेळ टळुन गेली होती. शाल्मलीने सर्वांसाठी जमेल तेवढा, जमेल तसा थोडाफार स्वयंपाक बनवुन ठेवला होता. रामुकाका आणि जयंता येताच सर्वांनी प्रथम जेवुन घेतले.

जेवण झाल्यावर रामुकाका ती पेटी घेऊन दिवाणखान्यात आले जेथे सर्वजण त्यांची वाट बघत बसले होते. रामुकाकांनी ती पेटी सर्वांच्या मधोमध झाकण उघडुन ठेवली. सर्वजण आतील वस्तु निरखुन बघत होते.

“आजची रात्र.. आपल्या सर्वांच्या दृष्टीने अत्यंत महत्वाची आहे. आजवर जे वार आपल्यावर झाले ते आज आपण पलटवुन लावणार आहोत.”, रामुकाका निर्धाराने म्हणाले.. “शमु बेटा, ह्या लढ्यात सर्वात जास्त सहभाग तुझाच असणार आहे. त्या अघोरी शक्तीने तुझ्या शरीराची निवड केली होती, तेंव्हा त्या लढ्यात आपण तुझाच वापर त्या शक्ती विरुध्द लढण्यासाठी करणार आहोत”, शाल्मलीकडे बघत रामुकाका म्हणाले.

शाल्मलीची अस्वस्थता तिच्या हालचालीतुन दिसुन येत होती.

“घाबरु नकोस बेटा, आम्ही सर्व तुझ्या सोबत आहोत… तुला काही होऊ देणार नाही..”, शाल्मलीच्या डोक्यावर हात ठेवत रामुकाका म्हणाले.. “फक्त एक लक्षात ठेव तु मनाने खंबीर रहा, कुणालाही स्वतःवर आधीक्य गाजवु देवु नकोस, स्वतःचे अस्तीत्व जागृत ठेव, आमच्या बोलण्याकडे लक्ष ठेव. अशी वेळ येईल जेंव्हा तुला तुझ्याशीच लढुन आम्ही सांगीतलेल्या काही गोष्टी कराव्या लागतील…” रामुकाका शाल्मलीला सुचना देत होते आणि शाल्मली प्रत्येक गोष्ट लक्ष देऊन ऐकत होती.

“रामुकाका, नेत्राचा शेवट झाला म्हणजे आपण सुटलो असे समजायचे का?”, आकाशने विचारले.

“नाही…”, थोड्यावेळ विचार करुन रामुकाका म्हणाले..”नेत्रा खरं तर ह्या खेळातील एक प्यादं आहे, आपल्याला नेत्रापेक्षा जास्त शक्तीमान, जास्त भयानक विकृतीविरुध्द लढा द्यायचा आहे.. आज रात्री आपण ज्या गोष्टी करणार आहोत त्या आपल्याला आपल्याच शास्त्राने, आपल्याच संस्काराने शिकवलेल्या आहेत. पिढ्या-दर-पिढ्या आपण त्यावर डोळे झाकुन विश्वास ठेवला त्या गोष्टी आज आपल्याला आचरणात आणायच्या आहेत. तेंव्हा अशी आशा करुयात कि आपल्या धर्माने जे आपल्याला, आपल्या पुर्वजांना शिकवलं, ते सर्व सत्य आहे..”

“पण रामुकाका, जर ते बोगस ठरलं तर? आपण सामान्य माणसं आहोत, कोणी ज्ञानी, तपस्वी, साधु नाही की ह्या अनिष्ठ प्रवृत्तीविरुध्द यशस्वी होऊ”, जयंता म्हणाला.

“बरोबर आहे जयंता, अगदी बरोबर आहे. आपण सामान्य माणसंच आहोत. परंतु आपल्या सामान्यत्वाला सत्यतेची धार आहे. जशी आगीची एक छोटीशी ठिणगी दारुगोळ्याने भरलेल्या कारखान्याला सुध्दा उडवुन लावु शकते तसेच आपणही आहोत. आपण एक छोटीशी ठिणगीच आहोत, जी योग्य जागी पडली तर अपप्रवृत्तीला परतवुन लावु शकु…”, रामुकाका म्हणाले.

सुर्य मावळतीकडे झुकला तसे रामुकाका उठुन उभे राहीले. सगळ्यांनी एकमेकांकडे एकवार पाहीले आणि मग ती पेटी घेऊन आपल्या खोलीत परतले.

 

खोलीमध्ये आल्यावर रामुकाकांनी आपल्या सदर्‍याच्या खिश्यातुन विटेचा एक तुकडा काढला जो बहुदा त्यांनी नेत्राच्या घरातुन परतताना वाटेतुन उचलुन आणला होता.

रामुकाकांनी समोरासमोर अशी ४ मंडलं त्या विटेच्या तुकड्याच्या सहाह्याने आखली. मग ते थोडेसे दुर गेले आणि गवताच्या काड्यांच्या सहाय्याने पाचवे मंडल थोडेसे तयार केले.

“कोणतेही शुभ काम करताना आपण मंडल आखल्याशिवाय कामाला सुरुवात करत नाही. बरोबर?”, रामुकाकांनी विचारले.

सर्वांनी होकारार्थी माना हलवल्या.

“असं म्हणतात की मंडल हे ब्रम्हा, विष्णू, रुद्र, लक्ष्मी आणि अग्नी देवतांसाठी स्थान निर्माण करते. त्याच्या अस्तीत्वाने ह्या देवतांचा त्या जागी वास होतो असंच आपला धर्म आपल्याला सांगतो. जेंव्हा आपण आपलं काम सुरु करु तेंव्हा शाल्मली सोडुन आपण सर्वजणं ह्या मंडलामध्येच बसणार आहोत जेणेकरुन कुठलीही वाईट शक्ती आपल्याला हात लावु शकणार नाही.”, रामुकाका म्हणाले

“पण शाल्मली का नाही?”, आकाशने विचारले.

“जसं मी मगाशी म्हणालो, आपण शाल्मलीचाच उपयोग नेत्राचा शेवट करण्यासाठी करणार आहोत आणि त्यासाठी नेत्रा शाल्मलीच्या शरीरात प्रवेश करणं महत्वाचं आहे. शाल्मली जर मंडलाच्या आतमध्ये असेल तर नेत्रा तिच्या शरीरात प्रवेश करु शकणार नाही..”, रामुकाका म्हणाले..

मग शाल्मलीकडे वळुन ते म्हणाले, “योग्य वेळ येताच मी तुला त्या मंडलाच्या आतमध्ये प्रवेश करायला सांगेन. अर्थात तुला तुझ्याच शरीराकडुन विरोध होईल कारण तुझ्या शरीरावर त्या वेळी फक्त तुझाच नाही तर नेत्राचाही ताबा असेल. पण तु तुझी सर्व शक्ती पणाला लाव आणि ह्या मंडलामध्ये प्रवेश करं”

“रामुकाका, केवळ उत्सुकतेपोटी विचारतो, पण तसं केल्यानंतर काय होईल?”, जयंता

“जयंता, गरुड पुराण सांगते, मंडलशिवाय प्राण त्याग केला तर त्या आत्म्याला पुढील जन्मासाठी योनी प्राप्त होत नाही, त्याचां आत्मा हवेबरोबर इतरत्र भटकत रहातो. एकदा का नेत्रा ह्या मंडलात आली की जे काही करायचं आहे ते मी करीनच, पण जर आपला विजय झाला तर त्यावेळी नेत्राच्या आत्म्याला मुक्ती मिळणं आवश्यक आहे आणि हे मंडल, आणि ह्या भोजपत्रात लिहिलेले काही मंत्र तिला त्याकामी मदत करतील..”, रामुकाका म्हणाले.

रामुकाकंनी त्यानंतर करावयाच्या क्रिया आणि त्यामधील प्रत्येकाची भुमीका सगळ्यांना समजावुन सांगीतली. मोहीतला पुन्हा पुन्हा त्या मंडलाबाहेर काहीही झालं तरी यायच्ं नाही हे सांगुन झालं.

पोर्णीमेसाठी अवघ्या काही तासांची प्रतिक्षा असणारा चंद्र डोक्यावर आला तसे रामुकाकांनी सर्वांना हाताने खुण केली आणि सर्वजण आप-आपल्या आखलेल्या मंडलात जाऊन बसले, तर शाल्मली बेडवरच बसुन राहीली.

 

रामुकाकांनी हात जोडले आणि डोळे मिटुन ते म्हणाले…

“य्प्रज्ञानमुक्त चेतो धृतीश्च य्ज्जोन्तिरान्त्मृत प्रजासु |
यस्मात्र हृते किं चन कर्म क्रियते तन्मे मनः शिवासंकाल्प्नमास्तु: ||”

रामुकाकांचे बोलणे झाल्यावर इतरांनीही तो मंत्र पुटपुटला.

मग रामुकाका म्हणाले, “ह्याचा अर्थ जो ज्ञानी आहे, जो धैर्यरूप आहे, जो मानवजातीच्या हृदयात राहून सर्व इंद्रियांना शक्ती प्रदान करतो, जो स्थूल शरीराच्या मृत्यू नंतरही अमर रहतो. ज्याच्याशिवाय कोणतेही कर्म करणे कठीण आहे असे माझे मन, माझा आत्म्याचे भगवंताच्या कृपेने कल्याण होवो.”

स्थिरपाण्यामध्ये एखादा दगड मारावा आणि तो छोट्टास्सा दगड त्या घनगंभीर पाण्याच्या पृष्ठभागावर असंख्य लहरी उमटवुन जातात. पाण्यावर उमटलेल्या लहरी, समुद्रात निर्माण होणार्‍या लाटा ह्या मनुष्याच्या नजरेस दिसणार्‍या भौतीक गोष्टी असतात, पण त्या निर्माण करणार्‍या अदृष्य शक्ती फक्त जाणवतात, त्या दिसत नाहीत, तसंच काहीसं तेथे घडलं. शांत असलेल्या त्या वातावरणात अचानक खळबळ उडाली. वार्‍याचा एक तुफानी झोत खोलीतल्या वस्तु हलवुन गेला.

सर्वजण ह्या अनपेक्षीत घटनेने दचकुन गेले आणि मग त्यांची नजर शाल्मलीकडे गेली.

आपण आपली मान अवघडल्यावर जशी मान गोलाकार फिरवतो, तसाच काहीसा प्रकार डोळे मिटलेल्या शाल्मलीच्या बाबतीत होत होता. ती स्वतःशीच असंबध्दपणे तोंडातल्या तोंडात ’हम्म… हम्म..’ असा सुर काढत होती.

रामुकाकांनी सर्वांना हातानेच शांत रहायची खूण केली.

“का रं म्हातार्‍या, गोड बोलुन तुला कळेना झालंय का? आज तुजा मुडदा पाडल्याबिगर म्या शांत नाय बसनार..”, असं म्हणुन शाल्मली उठुन उभी राहीली. खरं तर त्याला उभी राहीली म्हणणं चुकीच ठरेल कारण तिची पावलं जमीनीपासुन काही इंच वरच होती, तिचे हात पाय कडक झाले होते, विस्कटलेले केस तिचा चेहरा जणु काही झाकुनच टाकत होते.

शाल्मली रामुकाकांच्या दिशेने येत होती.

सर्वचजण हातापायाची बोटं घट्ट करुन आता काय होणार ह्याचीच प्रतिक्षा करत होते.

शाल्मली मंडलापर्यंत आली आणि अचानक कश्याचा तरी चटका बसावा तशीच जागेवर थिजुन उभी राहीली. मग तिने इतरांकडे आणि त्यांच्या भोवती आखलेल्या मंडलांकडे पाहीले आणि म्हणाली.. “अरं बाबा.. तु तर साधु झाला की रं.. अरं पण ह्या पोरीचं काय करशीलं रं, ती पुर्णपणे माझीया ताब्यात हाय नं.. मारु हिला मारु??”

“नाही नेत्रा.. तु तसं करणार नाहीस… तुला तुझ्या मालकानं तसं करण्याची परवानगी दिलेली नाही…”, रामुकाका म्हणाले..

“माझा मालकं?? कोन माझा मालक?”, नेत्रा म्हणाली..

“तोच.. जो तळघरात लपुन बसला आह्रे.. जो तुझ्याकडुन सर्वकाही करवुन घेत आहे… त्र्यिंबकलाल…”, रामुकाका म्हणाले

“त्यो.. लंगडा?? त्यो माझा मालकं???” असं म्हणुन नेत्रा छद्मी हसली.. “त्यो कसला माझा मालंक?”

“नाही? तो तुझा मालक नाही? बरं राहीलं तु म्हणतीस ते खरं! पण काय गं? तो इतका आवडायचा का गं तुला की त्याने तुला मारुन टाकला तरी पण तु त्याच्या सर्वशक्तीमान होण्यासाठी स्वतःचा जीव पणाला लावते आहेस???”, रामुकाका म्हणाले

“ए म्हातार्‍या, काय बोलत्योयेस तु, मला काय कळेना…”, नेत्रा म्हणाली.

रामुकाकांनी आकाशला एक सांकेतीक खुण केली आणि परत ते नेत्राशी बोलु लागले…”हम्म.. म्हणजे तुला काहीच आठवत नाहीये तर… बर हे बघ, हे बघुन तुला काही आठवते आहे का?”, असं म्हणुन रामुकाकांनी त्या पेटीतुन तो फोटो बाहेर काढुन नेत्राच्या समोर धरला

तो फोटो पाहुन शाल्मलीच्या चेहर्‍यावर आश्चर्याचे, गोंधळलेले भाव उमटले..

रामुकाकांनी केलेल्या सांकेतीक खुणेचा अर्थ आकाशने ओळखला होता आणि त्याने मनातुनच शाल्मलीला साद घालायला सुरुवात केली होती.. “शमु.. ऐकते आहेस ना तु.. शमु… तुला माहीती आहे ना आता काय करायचं आहे? आम्ही सर्व तुझ्या सोबत आहोत शमु.. फक्त इतक करं.. मग बघ त्या नेत्राला कसं पळवुन लावतो आपण.. फक्त एवढंच कर शमु.. आय लव्ह यु शमु….”

रामुकाकांनी नेत्राला बोलण्यात इतके गुंतवुन ठेवले होते ते मंडल ओलांडताना झालेला अतीतिव्र, जळका स्पर्शाने नेत्रा भानावर आली, पण एव्हाने ती मंडलाच्या आतमध्ये येउन अडकली होती. शाल्मलीने तिला त्या मंडलाच्या आत आणुन ठेवले होते.

बाहेर पडता येत नाही म्हणल्यावर नेत्रा सैरभर झाली आणि संतापाने बेभाव होऊन तिने शाल्मलीच्या दोन तिन मुस्काटात ठेवुन दिल्या. त्याचा प्रहार इतका जोरात होता की त्या बोटांचे वळ शाल्मलीच्या नाजुक त्वचेवर उमटले.

आकाश संतापुन उभा राहीला, परंतु रामुकाकांनी त्याला शांत बसायची खुण केली.

“आता कसं छान झालं.. आता तु माझं म्हणणं शांतपणे ऐकुन घे..”, रामुकाका म्हणाले.

नेत्रा संतापाने बेभान झाली होती, तिला त्या मंडलाबाहेर पडायची इच्छा असुनही पडता येत नव्हते आणि त्यामुळे ती अजुनच बेचैन होत होती.

“हा फोटो तुझा आणि तुझ्या आईचा ना?”, रामुकाका म्हणाले..

“व्हयं…”, रागाच्या स्वरात नेत्रा म्हणाली..

“आणि हा गोड फ्रॉक.. तुझाचं ना?”.. रामुकाका

नेत्रा कुतुहलाने त्या फ्रॉककडे बघत होती. एका छोट्यामुलीचे आपल्याच आवडत्या ड्रेसकडे बघताना असतात तसे भाव शाल्मलीच्या चेहर्‍यावर तरळुन गेले.

“आणि ह्या बिट्याच्या बिया… बहुदा तु आणि तुझ्या आईचा दुपारचा आवडीचा खेळ असणार नाही का???”, रामुकाका त्या बिया हातात धरत म्हणाले

“ह्ये कुठं मिळालं तुला सगळं? माझ्या घरी गेला व्हतासं?”, नेत्रा

“हम्म.. चला म्हणजे ते तरी आठवतं आहे तुला तर..”, रामुकाका हसत म्हणाले आणि मग त्यांनी त्या सर्व वस्तु त्या पेटीत ठेवुन दिल्या आणि पेटीचे झाकणं बंद करुन टाकले व मग पुढे म्हणाले.. “बरं मध्ये आध्ये काय झालं, मला त्याच्याशी काही घेणं नाही. मला सांग त्र्यिंबकलाल भेटल्यानंतर काय झालं?”

“म्या नाय सांगनार, मला इथुन जाऊ द्ये..”, नेत्रा संतापुन म्हणाली.

“तुला सांगावंच लागेल नेत्रा..!!”, असं म्हणुन रामुकाकांनी शेजारीच ठेवलेली एक लांब काठी उचलली आणि त्या मंडलाच्या गवताची पान हळुवारपणे आणि सावधानतेने काही कण आत सरकवली जेणेकरुन त्य मंडलाच्या कक्ष्या छोट्या होतील..

“म्हातार्‍या बर्‍या बोलानं जाऊ द्ये मला..”, इकडे तिकडे बघत नेत्रा म्हणाली.

“कोणाला शोधते आहेस, त्र्यिंबकलाल ला? तो नाही येणार वाचवायला तुला. अरे ज्याने तुला मारले, तो कश्याला तुला वाचवेल. तो फक्त तुला वापरतो आहे, त्याच्या स्वार्थासाठी. तो अजुनही अशक्तच आहे. स्वतःची सर्व शक्ती त्याने आजपर्यंत तुला जिवंत ठेवण्यासाठी वापरली आहे जेणेकरुन त्याच्यासाठी तु जिवावर खेळशील आणि त्याला ह्या कोंदणातुन बाहेर काढशील..”, रामुकाका म्हणाले

“काय बोल्तो आहेस तु, मला काहीबी कलत नाय..”, गोंधळलेली नेत्रा म्हणाली.

“बरं ठिक आहे, तसंही तु जे काही सांगणार तेच जगाला माहीत होते आणि तेच मला पण आधी माहीत होते, त्यामुळे तुझ्याकडुन मला नविन तर काही कळणार नाहीच. पण तुला सांगण्यासाठी माझ्याकडे खुप काही आहे..ऐक तर मग.. “, असं म्हणुन रामुकाका बोलु लागले..

 

“सर्वप्रथम मला सांग नेत्रा, तुझा मृत्यु कसा काय झाला?”, रामुकाकांनी विचारले

“म्या उडी टाकली इहिरीमंदी, आत्मात्या केली म्या..”, नेत्रा म्हणाली.. “माजं जगणं नामुन्कीन झालं होतं, ह्ये सारं गाव मला छी थु करत होत्ये. स्वतः तोंड लपुन काळं करतील, म्या पकडलो गेलो तर मला हसु लागले म्हनुन जीव दिला म्या..”

“असं तुला वाटतं नेत्रा, कारण तुला तसं वाटावं असंच तुझ्या मालकान, अर्थात त्र्यिंबकलालने करणी केली आहे. मी सांगतो तुझा म्रुत्यु कसा झाला. निट आठव ती रात्र जेंव्हा तु पंतांकडे जायला निघाली होतीस. जर तुला तुझ्या कृत्याची शिक्षा देण्यात आली होती, तर तुझ्याबरोबर गुंतलेल्या इतरांचे सुध्दा उखळ उघडे करण्याच्या इराद्याने तु पंतांकडे जाणार होतीस. त्या रात्री चार काळ्या आक्रुत्या त्र्यिंबकलालच्या सांगण्यावरुन तुझ्यावर झेपावल्या. मनुष्याच्या रुपातील क्रुर पशुच ते जणु. त्यांनी तुझ्या शरीराच्या चिंधड्या उडवल्या आणि त्यानंतर तुला त्या विहीरीत ढकलुन दिले….”, रामुकाका

“नाही, खोटं आहे हे…”,नेत्रा

“आठवं तुझा अंगठ्याएवढा आत्मा तुझ्या देहातुन बाहेर पडुन मोक्ष प्राप्तीसाठी निघाला होता.. आठव नेत्रा तो बिकट प्रवास.. कित्येक दर्‍या खोरं पार करुन तु वैतरणा नदीपर्यंत पोहोचली होतीस. आठवं ती नदी.. रक्ता-मासाच्या चिखलानी भरलेली, अतृप्त, पापी आत्मे त्या दलदलीत अडकुन पडले होते, तुला त्या चिखलात ओढण्याचा प्रयत्न करत होते आणि त्याच वेळी कुठल्याश्या शक्तीने तुला माघारी बोलावले.

ह्या बंगल्यात, तळघरात तुला आणण्यात आले. थकलेल्या, दमलेल्या तुला कुणीतरी शक्ती प्रदान केली, स्वतःच्या इंद्रीयांची शक्ती तुला देऊ केली. का? कारण त्याच्यासाठी मुक्तीचे, सर्व शक्तीमान होण्याचे मार्ग खुले करशील. तुझ्या खांद्यावर पाय देऊन तो इथुन बाहेर पडेल.

प्रत्येक पोर्णीमेला बळी घेऊन तु त्याला शक्ती देऊ केलीस. कित्येक पोर्णीमा बळींशिवायच गेल्या, तर काही पोर्णींमेला तुमच्या नशीबाने सावज हाती पडले. गेली अनेक वर्ष हाच खेळ चालु होता. तुमच्या नशीबाने म्हणा, किंवा आमच्या दुर्दैवाने म्हणा आम्ही इथे पोर्णीमेच्या वेळेस अडकलो नाही तर हि पोर्णीमासुध्दा तुमच्या हातातुन गेलीच होती..”, रामुकाका बोलत होते..

“पण का? त्र्यिंबकलाल असं का करेल? त्याचं तर माझ्यावर प्रेम होतं… आणि माजं बी..”, नेत्रा म्हणाली…

“पंत जितके मृदु, प्रेमळ होते, तितकेच कठोर, शिघ्र कोपी सुध्दा होते. त्र्यिंबकलालचा सहभाग सिध्द झाल्यावर पंतांनी त्याल शाप दिला होता..त्यांनी त्याची मुक्ती बंद केली होती जेणेकरुन अनेक वर्ष तो इथंच तळघरात सडत पडेल.. अर्थात ही गोष्ट कुणालाच ठाऊक नाही.

पंतांनी अनेक वर्ष कष्ट करुन अभ्यास करुन सिध्दी प्राप्त करुन घेतली होती चांगल्या कामांसाठी. परंतु छोट्या त्र्यिंबकलालने लहानपणापासुनच चोरुन त्यांची पुस्तक, त्यांच्या टिपण्या वाचुन सिध्दी आत्मसात करायला सुरुवात केली आणि त्याचा उपयोग तो स्वतःच्या स्वार्थासाठी करु लागला. तु त्याच्यावर भुललीस ते त्याच्या रुपगुणामुळे नाही तर त्याने केलेल्या जादु-टोण्यामुळेच….”, रामुकाका

“त्ये मला काय माहीत नाय, मी माझा बदला पुर्ण करणार, इथं येणार्‍या प्रत्येकाला मरावचं लागेल..”, नेत्रा पुन्हा संतापुन म्हणाली

“कसला बदला नेत्रा, तुझं शरीर मातीत मिसळुन अनेक तपं उलटुन गेली. आता तुझं जे काही अस्तीत्व आहे ते फक्त एका तेजस्वी पुंजक्याच्या रुपाने. आत्माच्या रुपाने. आणि कुठल्या शरीराचा तु गर्व करत आहेस? प्राणाशिवाय शरीर हे निस्तेज असते. कुणालाही त्याबद्दल क्षणभरातच घृणा वाटु लागते. प्राणाशिवाय असलेल्या शरीराला दुर्गंधी येते आणि असे शरीर काही दिवसांतच मातीमोल होऊन जाते.

प्रेत अर्थात प्र+इत म्हणजेच जो शरीरातुन निघुन गेला तो आत्मा, आणि आत्मा सोडुन गेल्यावर जे राहीले ते प्रेत. मग अश्या फुटकळं शरीराचा गर्व कश्याला? ज्यांनी तुझ्यावर अत्याचार केले त्यांना त्यांची शिक्षा मिळालेली असेलच.”, रामुकाका

शाल्मलीच्या चेहर्‍यावर गोंधळाचे भाव स्पष्ट दिसुन येत होते…

“पण म्या ह्यावर विश्वास कसा ठेवावा?”, नेत्रा

“त्याची काळजी तु करु नकोस. मी तुला ह्या सर्व घटनांची आठवण करुन देतो..”, असं म्हणुन पंतांनी स्वतःकडील ती भोजपत्र उघडली आणि काही मंत्र उच्चारायला सुरुवात केली

रामुकाकांच्या प्रत्येक वाक्याबरोबर शाल्मलीच्या चेहर्‍यावरील भाव बदलत होते. आश्चर्याचे, वेदनेचे, दुःखाचे, संतापाचे भाव तिच्या चेहर्‍यावर तरळुन जात होते.

रामुकाकांचे मंत्र म्हणुन झाल्यावर शाल्मलीने डोळे उघडले. तिच्या चेहर्‍यावर घर्मबिंदु जमा झाले होते, तिचा श्वाच्छोत्स्वास जोरजोरात चालु होता.

“नेत्रा, तुला तुझा बदला घ्यायचा आहे ना, मग ही शेवटची संधी तुला उपलब्ध आहे. तुला फसवणारा, तुला इतके तपं मोक्ष-प्राप्तीपासुन वंचीत ठेवणारा तो अजुनही तळघरात लपुन बसला आहे. जा सुड उगव त्याच्यावर..”, रामुकाका म्हणाले

शाल्मलीने होकारार्थी मान डोलावली.

रामुकाकांनी एकवार आकाश आणि जयंताकडे पाहीले. दोघांनीही होकारार्थी माना डोलावल्या.

रामुकाकांनी पुन्हा एकदा शेजारी पडलेली ती काठी उचलली आणि त्या मंडलाची पुर्वेकडील काडी बाजुला सरकवली त्याबरोबर वातावरणात पुन्हा एकदा थोडीफार हालचाल झाली आणि काही क्षणातच शाल्मली कोसळुन खाली पडली.

दोन क्षण रामुकाका थांबले आणि मग ते आपल्या मंडलाबाहेर आले, त्यांनी शाल्मलीला उठुन बसवले आणि आपल्या कपाळाचे कुंकु तिच्या कपाळावर सुध्दा लावले. आकाश सुध्दा आपले मंडल सोडुन बाहेर आला आणि त्याने शाल्मलीला पाणी प्यायला दिले. थोडी हुशारी येताच शाल्मली उठुन बसली.

“शाल्मली तु इथेच मोहीतबरोबर थांब, आकाश, जयंता चला खाली, उर्वरीत कार्यक्रम आपल्याला संपवायचा आहे..” असं म्हणुन रामुकाका तळघराच्या दिशेने चालु लागले.

 

तळघराचे दार उघडुन तिघंही जणं जेंव्हा आतमध्ये आले तेंव्हा पुन्हा एकदा मनावर तोच दबाव, शरीराला हाडं गोठवुन टाकणारी थंडीचा प्रत्यय तिघांना आला. हातामध्ये बॅटर्‍या घेउन तिघंही जणं पायर्‍या उतरवुन त्या खोलीकडे आले.

खोलीच्या दारातच नेत्रा पडलेली त्यांना दिसली. तिघांनीही आळीपाळीने एकमेकांकडे पाहीले. रामुकाकांनी आपल्या बरोबर आणलेल्या भांड्यातले थोडे पाणी ओंजळीत घेतले आणि भोजपत्रातील काही ओळी म्हणुन ते थेंब त्यांनी नेत्राच्या कलेवलावर शिंपडले व म्हणाले..”आम्ही भगंवंताकडे प्रार्थना करतो की तुला ह्यावेळेस मुक्ती मिळो…”

“तिला मुक्ती मिळेल तेंव्हा मिळेल रे, तुमंच काय?”, खोलीच्या कोपर्‍यातुन आवाज आला.

तिघांनी प्रकाशझोत आवाजाच्या दिशेने टाकले.

कोपर्‍यात त्र्यिंबकलाल उभा होता.

“व्वा लंगड्या, नेत्राकडुन शक्ती काढुन घेतल्यावर उभा राहीला लागलास की गड्या तु…”, रामुकाका म्हणाले.

त्र्यिंबकलालचा जबडा वासला गेला आणि आतुन दिसणारे दोन भयंकर अणकुचीदार दात बाहेर आले.

तो त्या तिघांच्या दिशेने येऊ लागला.

एका झेपेच्या अंतरावर आल्यावर तो अचानक थांबला. त्याची नजर तिघांच्या कपाळावर स्थिरावली होती.

तिघांच्याही चेहर्‍यावर एक छद्मी हास्य पसरले, तसे त्र्यिंबकलालने अत्यंत भेसुर आवाजात एक आरोळी ठोकली. तळघरातल्या त्या अंधारलेल्या भिंतीवर आपटत कित्तेक वेळ तो आवाज घुमत राहीला.

रामुकाकांनी भोजपत्र उघडुन त्यात दिलेले मंत्र म्हणायला सुरुवात केली. ते तिघंही एक कडवं म्हणुन झाल्यावर दोन पावलं पुढे जात, तसा त्र्यिंबकलाल एक पाउल मागे सरके.

काही पावलं आणि काही पद्य म्हणुन झाल्यावर रामुकाका थांबले. त्यांनी खिश्यातुन गवताची काडी काढली आणि पाण्यात बुडवुन त्याच्या सहाय्याने जमीनीवर अग्नेय दिशेकडुन पुर्व दिशेकडे जाणारी एक रेघ ओढली, व मग पुढे म्हणाले…”तुझ्या शेवटाची घटका येऊन ठेपली आहे त्र्यिंबकलाल. ही रेषा तुझा मार्ग. तु ठरवायचेस कुठे जायचे. पुर्व दिशा तुला मुक्ती प्राप्त करुन देईल, तर अग्नेय दिशा.. अर्थात अग्नीची दिशा तुला भस्म करुन टाकेल. ह्या दोन टोकांशिवाय तु कुठेही जाऊ शकत नाहिस त्र्यिंबक…”

“म्हातार्‍या, तु मला नै सांगायचेस मी काय करायचे, मी माझ्या मर्जीचा मालक हाय.. तुम्हाला जिता सोडनार नाय मी”, असं म्हणुन त्याने एक झेप रामुकाकंच्या दिशेने घेतली.

रामुकाका क्षणार्धात बाजुला झाले आणि पाण्याने भिजवलेली ती काडी त्यांनी त्र्यिंबकलालच्या अंगावर फेकली. अंगावर एखादे तप्त लोखंडी सळई पडावी तसा त्र्यिंबकलाल किंचाळुन उभा राहीला.

“ठिक तर, जर तु तुझा मार्ग निवडणार नसशील, तर आम्हालाच तुला तुझ्या मार्गावर न्हेऊन ठेवले पाहीजे..” असं म्हणुन रामुकाकांनी आकाश आणि जयंताला खुण केली व म्हणाले .. “द्वादशाक्षर मंत्र….”

तिघंही जणं एकसुरात तो मंत्र म्हणु लागले..

“ॐ भूर्भुवः स्वः तत्पुरुषाय विद्महे स्वर्ण पक्षाय धीमहि तन्नो गरुड़ प्रचोदयात”

हळु हळु तो आवाज त्र्यिंबकलालला असह्य होऊ लागला. कानावर हात ठेवुन तो जोर जोरात किंचाळु लागला.

द्वादशाक्षर मंत्राची सात आठ आवर्तन झाल्यावर रामुकाका दोघांना उद्देशुन म्हणाले…

“आता आपण काही मुद्रिका दर्शन करणार आहोत. मी जसे सांगतो आणी करतो तसेच करा”, असे म्हणून रामुकाकांनी आपल्या दोन्ही हातांचे अंगठ्यांनी त्या त्या हाताच्या अन्गुलिका, मधले बोट आणि करंगळीला खालच्या दिशेने वाकवले. मग दोन्ही हात एकमेकाना जोडले आणि म्हणाले, “हि नरसिंह मुद्रा ..”

त्यानंतर त्यांनी हातांचे अंगठे सरळ हवेत करून ते एकमेकांमध्ये अडकवले. मग दोन्ही हात छातीपासून दूर धरून त्यांनी आसमंताला अभिवादन केले आणि मग त्यांनी जप सुरु केला…

“ओम अं वासुदेवाय नमः |
ओम आं बलाय नमः |
ओम हुं विष्णवे नमः |
ओम श्री नरसिंहाय नमः |”

आकाश आणि जयंता त्यांच्या सुरात सुर मिळवुन त्या मंत्राचा जप करु लागले.

त्र्यिंबकलालने कानावर घट्ट हात धरले होते, पण तो आवाज त्याचा हात चिरुन त्याच्या मेंदुपर्यंत घुसला होता.

“बंद करा ही भोंदु गिरी.. मी तुम्हाला इथुन जावुन देतो.. निघुन जा इथुन..”, त्र्यिंबकलाल म्हणाला..

“हि भोंदु गिरी त्र्यिंबक? आणि तु केलेस ते काय? आपल्या साधनेचा उपयोग गैरप्रकारे करुन काय साध्य केलेस तु? पंतांनी ठरवले ते बरोबरच होते, तुला मुक्ती मिळताच कामा नये. कारण मुळ दोष तुझ्या आत्म्याचाच आहे. पुन्हा मनुष्य योनीत जन्मला असतास तर पुन्हा कुणाचेतरी वाईटच चिंतले असतेस. नाही आता तुला मुक्ती नाही…” असं म्हणुन रामुकाकांनी भोजपत्राच्या शेवटच्या पानावर लिहीलेल्या सर्व ओळु वाचुन् काढल्या आणि भांड्यातले ते सर्व पाणी त्र्यिंबकलालच्या अंगावर फेकले.

अंगावर अ‍ॅसीड पडावे तसा त्र्यिंबकलाल तडफडु लागला आणि क्षणार्धात त्याच्या शरीरातुन आगीचे लोळ निघाले. काही क्षण तो थयथयाट करत खोलीभर पळत राहीला आणि मग एका कोपर्‍यात जाऊन कोसळला.

रामुकाका, आकाश आणि जयंता जवळ गेले तेंव्हा तेथे एक राखेचा डोंगर शिल्लक राहीला होता.

 

“मुलांनो उठा, तुमच्यासाठी बाहेर एक गंमत आहे…”, दिवाणखान्यातच झोपलेल्या सर्वांना उठवत रामुकाका म्हणाले..

रामुकाका कसली गंमत दाखवत आहेत हे पहाण्यासाठी सर्वजण उठुन बाहेर दारापाशी आले आणि रामुकाका बोट दाखवत होते त्यादिशेने पाहु लागले.

समोरच्या झाडावर पक्ष्यांचा एक थवा किलबिलाट करण्यात मग्न होता..

“आजपर्यंत आपण इथे एकही पक्षी, एकही प्राण्याचे अस्तीत्व पाहीले नव्हते आणि आज अचानक इतके पक्षी इथे.. ह्यावरुनच आपण समजु शकतो इथले अमानवी, अघोरी शक्तींचे अस्तीत्व संपलेले आहे.. नाहि का??”, रामुकाका म्हणाले.

बाहेरचे ते सुंदर दृश्य पहाण्यात सर्वजण मग्न होऊन गेले होते.

“बरं चला, तुम्ही आवरुन घ्या. मी नाश्ता आणि दुपारच्या जेवणाची व्यवस्था करतो. तुम्ही मला इथं स्वयंपाकाच्या कामासाठी आणले होतेत आणि खरं तर माझी त्या कामात तुम्हाला काहीच मदत झाली नाही. तेंव्हा इथुन जाण्यापुर्वी एकदा तरी माझ्या हातचा साग्रसंगीत स्वयंपाक होऊन जाउ देतच..”, रामुकाका हसत म्हणाले.

“रामुकाका..”, रामुकाकांचा हात हातात घेत शाल्मली म्हणाली..”केवळ तुम्ही होतात म्हणुन ह्या प्रकरणातुन आम्ही सहीसलामत सुटलो…”

“नाही बेटा, मी नाही, आभार मानायचेच तर पंतांचे माना. त्यांनीच आपल्याला ह्या प्रकरणातुन बाहेर पडण्याचा मार्ग दाखवला”, असं म्हणुन रामुकाका उठले आणि स्वयंपाकघरात कामासाठी गेले.

सर्वजण आवरण्यात मग्न होते तर मोहीत चेंडुशी खेळत होता. १५-२० मिनीटं झाली असतील, रामुकाका टेबलावर गरमागरम पोह्याच्या डिशेस मांडतच होते तेवढ्यात मोहीत धावत धावत आला आणि म्हणाला….”आई.. आई.. तिकडे.. तिकडे…”

“काय झालं मोहीत.. काय तिकडे???”, शाल्मली घाबरुन म्हणाली…

“तिकडे.. टकलू ताई नाहीये अगं…”, असं म्हणुन खट्याळपणे हासत मोहीत शाल्मलीला बिलगला.

बाकीचे सर्वजणही पोह्यांचा आस्वाद घेत त्या हासण्यात सामील झाले…………………

 

[समाप्त]


72 Comments

अवनी – १


ट्रींग ट्रींग… ट्रींग ट्रींग…..
ट्रींग ट्रींग… ट्रींग ट्रींग……..
ट्रींग ट्रींग…

पुर्वाश्रमीचा अभियंता आणि आता एक उभरता लेखक ’आकाश जोशी’ अर्थात ’अक्की’ चा फोन वाजत होता.

आकाश आपल्या संगणकावर कथेची पान प्रुफ-रीड करत होता. कामात असताना आणि विशेषतः कामात लिंक लागलेली असताना मध्ये अध्ये कुणाची लुडबुड त्याला सहसा खपत नसे, पण भ्रमणध्वनीवर त्याचा जिवश्च-कंठश्च, बालपणापासुनचा मित्र ’जयंत पेठकरचा’ नंबर बघुन आकाशला रहावले नाही.

आकाश आणि जयंत लहानपणापासुनचे एकमेकांचे मित्र, एकाच शाळेत, एकाच कॉलेजातुन त्यांनी शिक्षण पुर्ण केले. दोघेही अभियंते झाले पण दोघांचाही कलाक्षेत्राकडे विशेष ओढा होता आणि त्यामुळेच दोघांचेही कामात लक्ष लागेना. मग प्रथम आकाश आणि पाठोपाठ जयंत नोकरीचा राजीनामा देऊन बाहेर पडले.

आकाश लेखनात उतरला तर जयंत शॉर्ट फिल्म मेकींग मध्ये.

 

“बोला राजे.. कशी काय आठवण काढलीत??”, आकाश म्हणाला…

“तुझ्या त्या खुरट्या दाढीवरुन हात फिरवणं बंद कर आधी..”, जयंत म्हणाला.

आकाश समोर नसला तरी फोनवर बोलताना आपल्या खुरट्या दाढीवरुन हात फिरवत बोलण्याची त्याची लकब जयंताला चांगलीच ठाऊक होती. फक्त हेच काय दोघांच्याही सवयी एकमेकांना चांगल्याच ठाऊक होत्या. दोघांमध्ये फरक एकच होता तो म्हणजे आकाशचे लग्न होऊन सात एक वर्ष होऊन गेली होती, त्याला एक ६ वर्षाचा गोंडस मुलगा होता, तर जयंत मात्र अजुनही एकटाच होता.

 

“बरं, केलं बंद.. बोल, कशी आठवण काढलीस?”, आकाश म्हणाला

“आम्ही कश्याला तुमची वेगळी आठवण काढू? तुम्ही तर नेहमी आमच्या मनातच असता, तुम्हाला आमची आठवण रहावी म्हणुन फोन केला..”, जयंत आकाशची खिल्ली उडवत म्हणाला.

“का थट्टा करता राजे.. अहो तुम्हाला कोण विसरेल? आणि तुमचं तर आता फिल्ममध्ये करीयर सुरु होते आहे. तुमच्याशी ओळख ठेवावीच लागणार..”, आकाश

“हम्म.. तुम्ही पडलात संसारी लोकं, संसारात गुरफटलेले, आम्ही काय मोकाट सोडलेले वळु. म्हणलं स्वारी कुठे आहे पहावी, मोहीतला सुट्टी लागली ना आता, मग म्हणलं.. कुठं गेलास की काय गावाला???”, जयंत

“छे रे.. कुठंच नाही गेलो बघ. एक तर हे कादंबरीचं काम रखडलं आहे, प्रकाशकांचे फोन वर फोन यायला लागले आहेत आणि ते सोडुन कुठं जाणार?”, आकाश

“अरे.. अरे.. पोराला सुट्टी लागली आहे, त्याच्या शाळा सुरु झाल्या की आहेच मग रुटीन त्याच, शाल्मली वहीनी पण कंटाळल्या असतील, जाऊन ये दोन-चार दिवस…”, जयंत

“तिचं काय जातंय कंटाळायला? आणि पिकनीकला जाऊन करायचं काय? ही आपली सदा-न-कदा मोहीतच्या मागे. आणि रात्री पाठ टेकली की हीचे डोळे बंद होतात. आता तुझ्यापासुन काय लपलं आहे का?.. आय मीन.. यु नो अबाऊट आवर सेक्स लाईफ राईट.. शेवटंच कधी आम्ही….”, आकाश..

“अरे हो.. पण तिची बाजु पण समजावुन घे ना. तुझं ते कार्ट.. तुझ्यावरच गेलेलं. तु काय लहानपणी वेगळा होतास का? दिवसभर सारखा दंगा, मस्ती चालुच. परत तुला तुझ्या कामात व्यत्यय आणलेला चालत नाही. घरातलं करायचं, त्याची शाळा, ग्राऊंड, क्लासेस, जेवण, दमुन जात असतील त्या बिचार्‍या…

ऐक माझं चार दिवस जाऊन ये कुठे तरी, नक्की फरक पडेल बघ…”, जयंत आकाशचं म्हणण अर्ध्यावर तोडत म्हणाला.

“आणि हे कादंबरीचं?? त्याचं काय करु?”, आकाश..

“बरं हे बघ एक काम कर, अश्या ठिकाणी जा जिथे तुला एकांत मिळेल, तुम्ही दोघं एकमेकांसाठी वेळ देऊ शकाल, त्याचबरोबर फावल्या वेळात तुला तुझ्या कादंबरीवर सुध्दा काम करता येईल..”, जयंत

“पण अशी जागा मिळायला हवी ना?”, आकाश

“अरे आपले गुगल काका आहेत ना.. शोध तिथं एखादा बंगला चांगला महीन्याभरासाठी घे भाड्याने.. आणि हो.. आपल्या रामुकाकांनापण घेउन जा बरोबर. मी फिल्मसाठी कोकणात चाललो आहे १५-२० दिवस, तसंही त्यांना काही काम नाही, घेऊन जा त्यांना, म्हणजे वहीनींना घरातलं बघायला नको… काय?”, जयंत

“बरं बाबा.. बघतो असं काही मिळतं आहे का ठिकाण ते… आणि हो.. भेटू एकदा निवांत बर्‍याच दिवसांत भेट नाही झाली…”, आकाश

“ओके, भेटू नक्की.. चल ठेवतो मग.. एन्जॉय..” असं म्हणुन जयंतने फोन बंद केला.

 

फोन संपल्यावर आकाशने लॅपटॉप पुढे ओढला पण त्याचे कथेमध्ये लक्ष लागेना.

“जयंत म्हणाला ते पण बरोबर आहे. एकदा मोहीतची शाळा सुरु झाली की मग शाल्मलीला पुन्हा सवड मिळणे अवघड. आणि काय सांगावं एखाद्या नविन ठिकाणी पुन्हा एकदा दोघांमधील संपलेले पॅशन पुन्हा एकदा नव्याने निर्माण होऊ शकते.”, संगणकाच्या स्क्रिनकडे बघत आकाश विचार करत होता.

शेवटी त्याने आपली विंडो बंद केली आणि गुगलमध्ये जवळपासच्या ठिकाणी एखादा बंगला आहे का ते शोधु लागला.

बर्‍याच वेळ शोधाशोध केल्यानंतर पुण्यापासुन ६०-७० कि.मी. वर वसलेल्या भोर ह्या निसर्गरम्य गावातील बंगल्याची त्याला एक जाहीरात सापडली. जाहीरातीत दाखवलेले फोटो सुध्दा त्याला आवडले. आजुबाजुचा परीसर गर्द झाडीचा होता, बंगला तसा एकांतात, त्याला हवा अगदी तस्साच होता.

जाहीरात तशी बर्‍याच जुन्या तारखेची म्हणजे अगदी तिन-चार वर्षापुर्वीची होती, ’परंतु सहसा भाड्याने देणार्‍या जाहीराती सारख्या कुठे बदलत असतात. प्रयत्न तर करुन बघु!’ असा विचार करुन आकाशने जाहीरातीत दिलेला नंबर आपल्या भ्रमणध्वनीवरुन लावला.

“आपण फिरवलेला नंबर अस्तीत्वात नाही..”, एक रेकॉर्डेड मेसेज आकाशच्या कानावर पडला.

“आयला.. चुकीचा नंबर फिरवला का काय?”, असं स्वतःशीच म्हणून आकाशने पुन्हा एकदा बारकाईने आकडे दाबत आकाशने तोच नंबर दाबला.

“आपण फिरवलेला नंबर अस्तीत्वात नाही..”, एक रेकॉर्डेड मेसेज आकाशच्या कानावर पडला.

“च्यायला… जाहीराती करता कश्याला मग?”, कपाळावर आठ्या आणत आकाश पुटपुटला आणि त्याने आपला मोबाईल संच दणकन टेबलावर आपटला. मग त्याने आपला लॅपटॉप पुन्हा समोर ओढला आणि दुसर्‍या जाहीराती पहायला सुरुवात केली.

 

तोच.. आकाशचा मोबाईल किणकिणला.. मोबाईलच्या स्क्रीनवर मगाचचाच नंबर झळकत होता.

“हॅलो..”, आकाश..

“तुम्ही मगाशी फोन केला होतात का?”, पलीकडून एका स्त्रीचा अत्यंत हळु आवाज ऐकु आला.

“अं..हो.. हो.. मीच केला होता मगाशी फोन. मला तुमची जाहीरात सापडली.. भोर गावातील बंगल्याबद्दल…”, आकाश

“किती दिवस पाहीजे?”, पलीकडुन पुन्हा तोच आवाज. आकाशला मोबाईल कानाला घट्ट लावुन सुध्दा आवाज निट ऐकु येत नव्हता.

“निदान ३ आठवडे तरी.. किती भाडं आहे?”, आकाश

“भाड्याचं काही नाही, तुम्ही द्याल ते मंजुर आहे. तुम्ही जा रहायला. मध्ये कुणालातरी पाठवीन पैसे घ्यायला..”, ती स्त्री म्हणाली.

“अहो असं कसं.. काही तरी सांगा ना नक्की…”, आकाश म्हणाला.

“मी सांगीतलं ना, तुम्ही जे काही द्याल ते मंजुर आहे..”, ती स्त्री..

“बरं ठिक आहे, बाकी सोयी काय आहेत? बंगल्याची स्थिती काय आहे?”, आकाश

“बंगला उत्तम स्थीतीत आहे, पण सध्या तिथे कोणी नोकर-चाकर नाहीत तेंव्हा तुम्ही तुमचाच कोणी असेल तर घेउन जा. दिवाणखाना, बैठकीची खोली, माजघर वगैरे थोडे फार साफ करुन घ्यायला लागेल… जेंव्हा कोणी तिकडे येणार असेल तेंव्हा मी तुम्हाला फोन करेन. बंगल्याची किल्ली दाराच्या वरच्या कोनाड्यात कोपर्‍यातच आहे…”, असं म्हणुन त्या स्त्री ने फोन बंद केला सुध्दा..

 

“काय अजब प्रकार आहे हा? पैश्याची काही अट नाही, किल्ली बाहेरच ठेवलेली..”, आकाश स्वतःशीच विचार करत होता.

“आकाश! जेवायला काय करु रात्री?”, शाल्मलीने आकाशचा फोन संपल्याचे पाहून विचारले.

आकाशने दोन क्षण विचार केला आणि म्हणाला, “ते जेवणाचे राहु देत, आज आपण बाहेरच जाऊ जेवायला… तु बाहेर ये जरा, बोलायचे आहे”

शाल्मली बाहेर येऊन आकाशच्या समोर बसली.. “बोलं..”

“आपण दोन-तिन आठवडे बाहेर गावी चाललो आहोत सुट्टीसाठी, उद्या गरजेपुरतं सामान घे बरोबर…”, आकाश म्हणाला..

“अय्या! खरंच???”, आनंदाने शाल्मली म्हणाली.. “कुठे??”

“भोर ला.. म्हणजे.. तिकडे एक बंगला घेतला आहे भाड्याने.. मस्त आहे एकदम, निवांत, एकांत…”, आकाश म्हणाला..

“बंगला?? आणि मग जेवायचं खायचं काय??? कोणी आहे का तिथे?”, शाल्मली, “का बरोबर स्वयंपाकाचं सामान घेऊन जायचे आहे?”

“ते बघ!.. कुठं जायचं म्हणलं ना, की हिला फक्त स्वयंपाकचं आठवतो…”,वैतागत आकाश म्हणाला..

“अरे म्हणजे काय? उपाशी रहाणार का? आणि मोहीतचं नको बघायला?”, शाल्मली

“जयंताकडचे रामुकाका येतील बरोबर.. ते करतील सगळं..”, आकाश..

 

“बाबा.. बाबा.. आपण भुर्र चाललो??”, आकाशचे बोलण ऐकुन त्याचा ६ वर्षाचा मुलगा मोहीत बागडत येऊन त्याला बिलगला…

“हो रे छोनु.. तुला सुट्टी लागली नं.. म्हणुन चाल्लो आपण.. मस्त मज्जा करायची, तुझे खेळं घे सगळे बरोबर हं? आपण क्रिकेट खेळु, लपाछपी खेळु, तिकडच्या नदीत मस्त पोहु…”, आकाश

“हम्म.. मज्जा…” खुश होत मोहीत म्हणाला.

 

“बाबा.. तुझ्या मोबाईलची बॅटरी…”, असं म्हणुन मोहीतने खाली पडलेली मोबाईलची बॅटरी आकाशला दिली..

“अरेच्या… कधी पडली बॅटरी???”, आकाश..

“मगाशी नैका तु मोबाईल आपटलास, तेंव्हा…”, मोहीत..

“अरे तेंव्हा कशी पडेल.. त्यानंतर मी बोललो की मोबाईलवर, बॅटरी पडली असती तर फोन कसा आला असता? नंतर पडली असेल..”, आकाश..

“नाही, खोट्ट… बोलतो आहेस तु.. आधीच पडली.. मी बघीतली…”, मोहीत गाल फुगुन म्हणाला..

“बिनडोकासारखं बोलु नको काही तरी.. मी सांगतोय नंतर बोललो फोनवर मी तर… बॅटरी मी मोबाईल आपटल्याने लुज झाली असेल जी नंतर मोबाईल ठेवताना पडली असणार..”, मोहीत फोनला बॅटरी बसवत म्हणाला..

“खोट्ट.. आध्धीच पडली..”, मोहीत अजुनही आपल्या म्हणण्यावर ठाम होता.

“बरं बाबा.. आधीच पडली. काय तु पण आकाश त्याच्याशी वाद घालतो आहेस.. चला आवरा आता, आपल्याला जेवायला बाहेर जायचेय ना??”, शाल्मली म्हणाली…

“जेवायला… भुर्र… ये….ssssss”, असं म्हणत मोहीत शाल्मलीला येऊन बिलगला.. “आई मी आईसक्रीमपण खाणार हं…”

“तु पटकन आवरल्स गुड बॉय सारखं तर…” असं म्हणुन शाल्मली आकाशला आतल्या खोलीत आवरायला घेऊन गेली.

आकाश मात्र अजुनही त्या मोबाईलकडे कपाळावर आठ्या घालुन बघत होता.
———————————————————————————————————————

 

“स..स्स्स्स. काय थंडी आहे रे इथे?”, शाल्मली हातावर हात चोळत आकाशला म्हणाली..

“हो.. अगं झाडी बघ ना किती आहे आजुबाजुला..”, आकाश

“अरे हो.. पण मगाशी घाटात पण होतीच की झाडी, इथे अंमळ जास्तीच आहे नाही का?”, शाल्मली

“हो, पण मगाशी गाडीच्या काचा बंद होत्या त्यामुळे नाही जाणवली. इथे आपण खाली उतरलो आहोत.. वाटणारच जास्ती गार…”, आकाश आपलाच मुद्दा दामटवत म्हणाला.

“आणि गम्मत बघ ना, वाराच नाहीये काही, तरीही इतकं गार…”, शाल्मली.

“मग काय झालं? वारा असला तरचं थंडी वाजती असं कुठे लिहीलं आहे का?”, आकाश.

“बरं रे..! तु म्हणतोस तसं. अर्थात जास्ती गार असण्यात वाईट काहीच नाहीये, उलट मला तर इथं खुप्पच मस्त वाटतं आहे, उन्हाळ्यात थंडी.. मस्तच…”, शाल्मली गाडीच्या डीक्कीतुन बॅगा काढत म्हणाली.

रामुकाका दोघांच्या गप्पा-कम-भांडणं गालातल्या गालात हसत ऐकत होते तर मोहीत गाडीतुन उतरुन अंगात वार भरल्यासारखा मोकाट धावत होता.

हसत खिदळत चौघे जण बंगल्याच्या दारापाशी येऊन थांबले. आकाशने दाराच्यावरच्या कोनाड्यातुन हात फिरवला. अपेक्षेप्रमाणे तेथे त्याला किल्ली सापडली. त्याने कुलुप काढले आणि दाराची कडी काढुन दरवाजा उघडला त्याचबरोबर एक उग्र, नाकाला झोंबणारा दर्प बाहेर आला. आपसुकच चौघांचेही हात नाकावर गेले.

“ई…कसला घाण वास आहे हा…”, शाल्मली म्हणाली
“शी..!!! बाबा..! कुठे आलो आहे आपण??”, मोहीतनेही आपलं मत व्यक्त केलं..

आकाशने पटापट सर्व खिडक्या उघडल्या. थोडा वेळ गेल्यानंतर त्या वासाची तिव्रता कमी झाली.

“गार्लीक… गार्लीकचा वास आहे हा…”, शाल्मली म्हणाली.
“आता इथे गार्लीक कुठुन येणार?? काहीतरी बोलु नकोस. बहुतेक बरेच दिवस बंगला बंद असावा त्यामुळे थोडासा कुबट वास असेल..”, आकाश म्हणाला..
“नाही.. हा गार्लीकचाच वास आहे.. हो कीनई ओ रामु काका??”, शाल्मली रामुकाकांकडे बघत म्हणाली.

रामुकाकांनीही मान डोलावली.. आणि म्हणाले, “हो लसणाचा वाटतो आहे खरा हा वास….”

एव्हाना सर्वजण दिवाणखान्यात पोहोचले होते. बंगला तसा नुकताच स्वच्छ केलेला वाटत होता. साधारणपणे सातशे-आठशे स्क्वेअर फुटांचा तो ऐसपैस दिवाणखाना पाहुन सर्वच जण स्तंभीत झाले. अगदी पुरातन काळातली म्हणजे साधारण ५०-६० वर्षांपुर्वीच्या रहाणीमानाची आठवण करुन देणारे फर्नीचर त्या दिवाणखान्यात होते. मोठ्ठाल्ली पितळी भांडी, फिक्कट झालेले तैलरंगातील पिढ्यांपिढ्यांतील कर्त्या पुरुषांची चित्र, दिवाणखान्याच्या मध्यभागी एक दणकट झोपाळा, दिवाणखान्याच्या चोहीबाजुने भिंतींना लागुन असलेली भारतीय बैठक, काळपट रंगाचे लाकडी खांब, छताला लोंबकळणारी दोन काचेची मोठ्ठी झुंबरं, दुधाळ रंगाच्या काचेच्या दिव्याच्या हंड्या आणि लाकडाची जमीन.

“बरं का पोरांनो…”, रामुकाका म्हणाले.. “हा बंगला नक्कीच कुठल्यातरी मालदार व्यक्तीने बांधलेला असणार. हे सर्व सामान त्याकाळची त्या घराण्याची आर्थीक सुबत्ता स्पष्ट करते आहे…” रामुकाका एक एक करत त्या दिवाणखान्यातील वस्तु, त्याचा उपयोग, त्याची माहीती सांगत होते तोच त्यांना मोहीतचा आवाज ऐकु आला..

“आई-बाबा.. इकडे या ना.. फनी डेकोरेशन.. पटकन या…”, मोहीत शक्य तितक्या जोरात ओरडत होता.

लगोलग आकाश, शाल्मली आणि रामुकाका आवाजाच्या दिशेने धावले. मोहीत एका बेडरुममध्ये होता त्या खोलीत तिघेही जण गेले.

आकाश आणि शाल्मली बेडरुममधील मोहीत दाखवत असलेले डेकोरेशन पाहुन आश्चर्यचकीत झाले होते तर रामुकाकांच्या चेहर्‍यावर मात्र चिंतेचे जाळे पसरले होते.

बेडरुममधील छताला लसणाच्या माळा करुन बांधलेल्या होत्या आणि त्यावर आता जळमट चढली होती. खिडक्यांच्या गजालासुध्दा काही ठिकाणी लसणाच्या पाकळ्या चिकटवलेल्या दिसत होत्या.

“हा काय मुर्खपणा आहे??”, आकाश हसत हसत म्हणाला… “रामुकाका तुम्ही मगाशी म्हणालात मालदार माणुस… मला वाटतं ही लोकं लसणाचे व्यापारी असावेत, काय म्हणता???”

परंतु रामुकाका अजुनही भिंतीला चिकटुन थिजुन उभे होते.

“रामुकाका?? काय झालं?”, शाल्मली म्हणाली.

“अं?? नाही काही नाही.. चला.. चला बाहेर चला… इथं नका थांबु…”, घाई घाईने रामुकाका म्हणाले.

“रामुकाका काय झालं?”, त्यांना हाताला धरुन थांबवत आकाश म्हणाला..

“हे.. हे काही ठिक दिसत नाही…”, रामुकाका

“काय ठिक दिसत नाही रामुकाका?”, आकाशच्या चेहर्‍यावर सुध्दा आता चिंता पसरु लागली होती.

“ही.. एवढी लसणं,,. बांधुन ठेवलेली.. तुम्हाला माहीती आहे.. लसुण असे कधी बांधुन ठेवतात?”, रामुकाकांनी विचारले..

“नाही..”, आकाश शाल्मलीकडे प्रश्नार्थक नजरेने बघत म्हणाला..

शाल्मलीनेसुध्दा नकारार्थी मान डोलावली..

“जेंव्हा घरातल्या लोकांवर भूतबाधा झालेली असते तेंव्हा लसूण मोठ्या प्रमाणात वापरतात… असं म्हणतात प्रेतात्म्याला लसणाचा उग्र वास सहन होत नाही आणि त्यामुळेच त्याच्यापासुन बचाव होण्यासाठी…”, रामुकाका बोलत होते..

“काय तुम्ही रामुकाका…”, आकाशच्या चेहर्‍यावरची चिंता आता पार गेली होती… “अहो आजच्या युगात कोण विश्वास ठेवतो असल्या गोष्टींवर?”

“बरोबर आहे… आजच्या युगात जे दिसले ते खरं आणि जे नाही दिसले, जे अदृष्य आहे ते खोटं असाच सारासार विचार तुम्ही लोकं करता. पण जसा देवाच्या रुपाने एक न दिसणारी पवित्र शक्ती अस्तीत्वात आहे असं आपण मानतो तशीच एक अपवित्र शक्ती सुध्दा ह्या जगात आहे. ज्याने पाहीली, ज्याने अनुभवली तो ह्या गोष्टींवर कधीच अविश्वास दर्शवणार नाही आणि ह्या लसणाच्या माळा त्याचेच द्योतक आहे.”, रामुकाका म्हणाले.

“ए आकाश.. चल जाऊ यात आपण इथुन.. उगाच कश्याला विषाची परीक्षा पहायची. तसेही आपण पैसे दिलेले नाहीत. त्यांना फोन करुन काहीतरी कारणं सांगु.. आपण दुसरीकडे जाऊ..”, शाल्मली घाबरुन म्हणाली.

“गपे वेडाबाई. इतके छान, निवांत घर कुठं मिळणार? आणि ते पण इतक्या कमी पैश्यात?”, आकाश..

“पण आकाश.. रामुकाका…”, शाल्मली..

“शाल्मली.. अगं जुनी लोकं, त्यांचे विचार आणि आपले विचार कधीच मिळत नाहीत, मिळणार नाहीत. त्या काळच्या त्यांच्या भावना, त्यांची मतं, त्यांचा जगाकडे पहाण्याचा दृष्टीकोन त्या काळीच ठिक होता. आजच्या काळात तेंव्हा बोलल्या गेलेल्या, मानलेल्या किती गोष्टी सिध्द झाल्या आहेत? सत्यात उतरल्या आहेत? काळ बदलला, लोकं बदलले, त्यांचे विचार बदलले. आणि काळानुरुप ह्या असल्या गोष्टी सुध्दा काळाच्या पडद्यआडच गेल्या आहेत. आपण एका कानाने ऐकायचे आणि दुसर्‍या कानाने सोडुन द्यायचे.

रामुकाका, तुम्ही स्वयंपाकाचे बघा, भुक लागायला लागली आहे, मोहीतने पण काही खाल्ल नाहीये. तो पर्यंत आम्ही जरा आराम करतो.”, असं म्हणुन आकाश खोलीच्या बाहेर पडला, त्यापाठोपाठ मोहीत आणि शाल्मलीसुध्दा बाहेर आले.

रामुकाका बर्‍याचवेळ त्या खोलीत कसलातरी अंदाज घेत थांबले होते, शेवटी ते पण बाहेर आले, त्यांनी खोलीचे दार लावुन घेतले आणि त्याला बाहेरुन कडी घालुन टाकली.

 

रामुकाका स्वयंपाकघरात गेले तर आकाश, शाल्मली आणि मोहीत दिवाणखान्यात विसावले.

“हुश्श.. दमलोबुवा ड्राईव्ह करुन…”, आकाश म्हणाला.. “पण काहीही म्हणा, वर्थ आहे इथं येणं…”

“हो ना.. आणि शांतता पण कित्ती आहे नै?”, शाल्मली आकाशच्या म्हणण्याला दुजोरा देत म्हणाली..”असं वाटतं इथं येऊन सारं कसं थांबुन गेलं आहे. इथं येईपर्यंत सारं कसं सजीव वाटत होते. वारा, हलणारी झाडं, पक्षी, रस्त्याने धावणारी कुत्री.. पण इथं… इथं तसं काहीच नाही….नै…”

“हम्म..”, आकाशने नुसती मान डोलावली..

थोडावेळ शांततेत गेला. आकाशला सुध्दा ही शांतता खायला उठली. शाल्मली म्हणते तशी ही शांतता काहीतरी विचीत्रच होती.. अंगावर आल्यासारखी.. इथं छान वाटत होते ते गार होतं म्हणुन, शांत होतं म्हणुन.. पण तरीही मनाला एकप्रकारची घुसमट जाणवत होती, दडपण आणत होती..

काहीतरी.. काहीतरी चुकल्यासारखे वाटत होते खरे….

“कदाचीत बर्‍याच दिवसांनंतर एखाद्या वेगळ्या जागी गेल्याने वाटतं असेल..”, आकाशने मनोमन विचार केला…

शेवटी शांतता असह्य झाली तसे तो शाल्मलीला म्हणाला, “जा रामुकाकांना काही मदत हवी का बघ, सॉल्लीड भुक लागली आहे, लवकर करा जेवायचं…”

शाल्मली लगेच उठली आणि रामुकाकांना मदत करायला स्वयंपाकघरात गेली.

 

स्वयंपाक घरात जाणारा व्हरांडा खुप्पच मोठ्ठा होता. थोड्याथोड्या अंतराने अश्या व्हरांड्यात दोन्ही बाजुला तिन-चार खोल्या होत्या.

शाल्मलीला त्या व्हरांड्यातुन जाताना फार बैचैन वाटत होतं, कारण नसताना इरीटेशन होतं होत. सारखं कोणीतरी आपल्याकडे बघतंय, आपल्यावर नजर ठेवतय असंच वाटत होतं. भराभर पावलं टाकत ती व्हरांडा ओलांडुन स्वयंपाकघरात आली आणि तीची पावलं जागच्या जागीच खिळली..

समोर रामुकाका…………………………………………………….

[क्रमशः]